Երկրի վրա ջուրը ամենուր է: Ջուր կա հողում, օդում, բույսերի ու կենդանիների մեջ, մարդու օրգանիզմում:
Ջուրը կարող է լինել ոչ միայն հեղուկ վիճակում, այլև պինդ՝ սառույցի, կարկուտի, ձյան տեսքով, և գազային՝ գոլորշի, ինչը հաճախ եք տեսել թեյնիկով ջուր եռացնելիս: Մի վիճակից մյուսին անցնելով՝ ջուրն անընդհատ շարժվում է:
Գործնական աշխատանք՝
1.Հոտ քաշենք և համտեսենք ջուրը և կհամոզվենք, որ այն անհոտ ու անհամ է:
2.Վերցնենք թափանցիկ բաժակ և մեջը գոլ ջուր լցնենք: Մեկ այլ բաժակում նախապատրաստենք սառը ջուրը և գունավորենք այն: Ապա զգուշությամբ, բաժակի եզրով սառը ջուրը լցնենք տաք ջրի վրա: Կտեսնենք, որ սառը ջուրը նստել է հատակին, այսինքն՝ ավելի ծանր է:
3. Ջրով բաժակի մեջ մի գդալ շաքարավազ լցնենք ու խառնենք: Ու՞ր կորավ շաքարը: Մի կում անենք և կհամոզվենք, որ ջուրը քաղցր է: Շաքարը լուծվել է ջրի մեջ: Ջուրը լուծիչ է:

1․ Հաշվի՛ր՝ օգտվելով գումարման տեղափոխական հատկությունից։

393+600+7+3000=393+7+600+3000=400+3600=4000

12000+6214+8000=12000+8000=20000+6214=26214

6480+224+500+20=500+20=520+224=744+6480=7224

375+600+25+300=300+25=325+600=925+375=1300

796+200+4+450=450+4=454+200=654+796=1450

38000+6550+2000=38000+2000+6550=46550

42300+142+2000+700=42300+700+2000+142=45142

750+2807+880+250=250+750=1000+880+2807=4687

2. Կատարի՛ր գործողությունները։

90կմ+234կմ+210կմ=90+210=300+234=534կմ

8կմ250մ-3կմ=5կմ250մ

6կմ420մ+3կմ200մ=9կմ620մ

6կմ700մ+300մ=6կմ1000մ=7կմ

30կմ+352կմ+170կմ=30+170=200+352=552կմ

8կմ420մ-210մ=8կմ210մ

5կմ385մ+7կմ400մ=12կմ785մ

8կմ200մ+800մ=8կմ1000մ=9կմ

3․ Հաշվի՛ր ուղղանկյան պարագիծը, եթե նրա կողմերից մեկը 48մմ  է, իսկ մյուսը 18մմ-ով մեծ է այդ կողմերից։
48+18=66      48+48+66+66=228

4․ Հաշվի՛ր ուղղանկյան պարագիծը, եթե նրա կողմերից մեկը 48մմ է, իսկ մյուսը 3 անգամ մեծ է այդ կողմերից։48×3=144  48+48+144+144=384

5․ Եթե Աննայի մտապահած թվից հանենք 20, իսկ Սոնայի մտապահած թվին գումարենք 40, կստանանք հավասար թվեր։ Որքանու՞վ է Աննայի մտապահած թիվը մեծ Սոնայի մտապահած թվից։40+20=60

6․ Եթե Գոհարի մտապահած թիվը մեծացնենք 120-ով, իսկ Լուսինեի մտապահած թիվը փոքրացնենք  100-ով, ապա կստանանք հավասար թվեր։ Որքա՞ն է Լուսինեի ու Գոհարի մտապահած թվերի տարբերությունը։ 120+100=220

1․ Տաթևիկը 17 տարեկան է, իսկ նրա եղբայրը՝ Հայկը, 3 տարով ավելի փոքր է Տաթևիկից: Քանի՞ տարեկան է Հայկը:

17-3=14            Պատ.՝14

2. Աշոտի մայրիկը 30 տարեկան է, իսկ Աշոտը նրանից փոքր է 20 տարով։ 6 տարի հետո մայրիկը Աշոտից քանի՞ տարով մեծ կլինի:

30-20=10   30+6=36   10+6=16   36-16=20   Պատ՝.20

3. Անին 5 տարեկան է, իսկ հայրիկը նրանից մեծ է 7 անգամ: 5 տարի հետո հայրիկը Անիից քանի՞ անգամ մեծ կլինի:

5×7=35     35+5=40  5+5=10  40:10=4           Պատ.՝4

4. Կարինեի պապիկը 60 տարեկան է։ Կարինեն իր պապիկից փոքր է 6 անգամ։ 7 տարի հետո Կարինեն քանի՞ տարով փոքր կլինի իր պապիկից։

60:6=10   10+7=17   60+7=67  67-17=50  Պատ.՝50

Իմ խնդիրը:

Արսենը 13 տարեկան է, իսկ Միլենան 8 տարեկան է: Քանի տարով է մեծ Արսենը Միլենայից:

13-8=5    Պատ.՝5

Մենք դասընկերներով գնացել էինք Էրեբունի թանգարան,այնտեղ շատ լավ էր: Մենք Էրեբունի քաղաքի պատմությունը սովորեցին, իմացանք ,թե ինչպես են հին ժամանակներում կռիվներին մասնակցել, ինչ հագուստ են հագել և ինչ զենքեր են գտագուրծել: Մենք փորոցինք հողը և գտանք քարեր,նոր տեղեկություններ իմացանք հնագույն ժամանակների մասին: Այդ օրը շատ լավ անցավ Էրեբունի թանգարանում:

Զմրուխտյա գետակի վրա մի խեղճ ջրաղաց կար:

Ջրաղացի դռան առջև, կանաչ ուռենու տակ, թիկն էր տվել ջրաղացպանը և չիբուխը գոհ ծխում. կողքին նստել էր կինը, իսկ նրանց աչքերի առջև մի սիրուն մանուկ՝ նրանց երեխան, խաղ էր անում:

Մեղմիկ սոսափում էր ուռենին, և ջրաղացն անուշ մտմտալով, ասես հին օրերից մի հին հեքիաթ էր պատմում:

Ինչպես եղավ, մի օր այդ սիրուն մանուկը վազելով թիթեռնիկի հետևից, հեռացավ ջրաղացից, ընկավ մացառների մեջ, անցավ ձորակից ձորակ, կորցրեց ջրաղացի շավիղը ու գնաց, գնաց, հասավ մեծ ճանապարհին, նստեց եզերքին ու լաց եղավ:

Անցավ մի քարավան. մի ուղևոր տեսավ լացող մանուկին, խղճաց, վեր առավ և իր հետ տարավ:

Տարավ իր տունը, և որովհետև զավակ չուներ, որդեգրեց նրան:

Մանուկը մեծացավ, դարձավ մի շնորհալի երիտասարդ:

Ամենքը սիրում էին նրան և ուրախանում նրա վրա, բայց նա տխուր էր, միշտ տխուր:

Երբ երեկոները մենակ նստում էր իրենց շքեղ պատշգամբում, որի շուրջը բացվում էր պարտեզը՝ հովասուն ծառերով և կարկաչյուն շատրվաններով, նրա հոգին սլանում էր մի ուրիշ վայր, որ հեռավոր երազի պես մեկ երևում էր, մեկ չքանում…Երևում էր մի խեղճ ջրաղաց զմրուխտյա գետակի վրա, որ օր ու գիշեր մանկության պես սիրուն մի հին հեքիաթ էր պատմում, տեսնում էր երկու հարազատ դեմքեր՝ նստած կանաչ ուռենու տակ. մեկը մտքի մեջ ընկած չիբուխ է ծխում, մյուսը արցունքոտ աչքերով նայում է հեռուն:

-Ինչո՞ւ ես տխուր, իմ որդի, -ասում էր հարուստ հայրը նրան.-ի՞նչդ է պակաս, թե՞ սեր ունիս մի աղջկա, հայտնի՛ր, թե չէ, ի՞նչ կա…

Եվ խնջույք էր սարքել բարի հայրը որդուն ուրախացնելու համար. դահլիճները լուսավորված էին ջահերով. նազելի աղջիկները պատել էին երիտասարդի շուրջը, ասում ու ծիծաղում:

Երիտասարդը խնջույքի ժամանակ  աննկատ դուրս ելավ դահլիճներից, անհայտացավ խավարի մեջ ու էլ չվերադարձավ:

Նա գնաց, շրջեց, թափառեց շատ ու շատ տեղեր, հարցուփորձ արավ և մի օր վերջալույսի շողերի տակ տեսավ զմրուխտյա գետակի վրա մի խեղճ ջրաղաց: Տեսավ՝ ջրաղացին կռնակը տվել է մի հին խրճիթ, որի բուխարիկից մարմանդ ծուխ է ելնում:

Մոտեցավ խրճիթին, կամացուկ նայեց լուսամուտից ներս. նստել էր մի ալևոր մարդ և մտախոհ չիբուխ էր ծխում. մի երերուն պառավ ցամաքած ձեռքերով սեղան էր փռում:

Երբ նրանք հացի նստան, պառավը վերցրեց մի կտոր հաց ու ասավ.

-Այս էլ որդուս բաժինը:

-Ա~յ կնիկ, այս քանի տարի է, միշտ էլ որդուս բաժինն ես պահում ու առավոտ անծանոթ անցորդներին տալիս… Հե~յ, մեր որդին էլ չի գա:

-Ա~յ մարդ, աստված գիտե՝ մեր որդին հիմի ում պատի տակ կուչ է եկել. ուրիշի մոր ձեռքին է նայում, կարելի է այն մոր տղան էլ հեռու տեղ է, ու ես նրան իմ որդու բաժինն եմ տալիս. ի՜նչ իմանաս, կարելի է նա էլ իմ որդուն իր բաժինն է տալիս…

Այդ միջոցին ներս ընկավ որդին, գրկեց մորն ու հորը, համբուրեց և լաց եղավ:

-Ա~ ա~ , մեր որդին,-բացականչեցին ծերունիները և գրկների մեջ առան իրենց կորած, կարոտած որդուն և լաց եղան:

Օջախի մեջ կարմիր կրակը ուրախ-ուրախ թևին է տալիս, պայծառ ու տաք ժպիտով լցնում երջանիկ խրճիթը:

Ջրաղացը անուշ-անուշ մտմտալով, մանուկ օրերից մի հեքիաթ էր պատմում՝ մանկության պես սիրուն, մանկության պես ոսկի…

Պատմվածքում կանաչով նշված բառերը բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:

Զմրուխտյա-զմրուխտից

Ջրաղաց-Հացահատիկ աղալու ջրային աղաց՝ աղորիք:

չիբուխ-ծխափող

մացառ-Փշոտ թփաբույս:

 քարավան-Բեռնատար գրաստների (ձիերի, ուղտերի ևն)՝ բեռներ ու մարդկանց:

հովասուն-Հով տեղերում սնված՝ մեծացած՝ ապրած: Հով, զով:

 բուխարիկի-Պատի մեջ շինված վառարան՝ մեծ ու բաց կրակարանով:

երերուն-Երերացող, տարուբերվող:

թևին է տալիս- Ձեռքին է հարվածում

Պատմվածքում  կապույտով նշված բառերի հոմանիշները գրի՛ր:

մանուկ-Փոքր

 սոսափում-խշխշալ

շավիղ-ճանապարհ, ուղի, արահետ, կածան, ճլղա :

եզերք-Եզր, ծայր:

 ուղևոր-ճամփորդ, ճանապարհորդ:

շնորհալի-Տաղանդավոր:

շքեղ-Գեղեցիկ:

նազելի-Խաղողի մի տեսակ:

աննկատ-Անտեսանելի:

անհայտ-Անծանոթ:

վերջալույս-իրիկուն:

խրճիթ-Տուն, Տնակ:

ալևորց-Ծեր, ծերունի:

առավոտ-լուսաբաց:

Ունի 141 կմ երկարություն։ Ավազանի մակերեսը 2650 կմ² է (առանց Սևանա լճի)։ Սկիզբ է առնում Սեևանա լճից, հոսում հարավարևմտյան ընդհանուր ուղղությամբ,Երևանի անցնում Գեղարքունիքի, Կոտայքի մարզերով,  քաղաքով, Արարատի մարզով ու թափվում Արաքսը։

Վերին հոսանքում մոտ 20 կմ հոսում է դեպի արևմուտք՝ այդ ընթացքում առաջացնելով գալարներ, միջին հոսանքում անցնում է նեղ ու խոր (120-150 մ) կիրճով, ստորին հոսանքում ուղղվում է դեպի հարավ-արևելք, դուրս գալիս Արարատյան դաշտ, դառնում հանդարտահոս ու ծովի մակարդակից 820 մ բարձրության վրա լցվում Արաքսը։

Գետի ընդհանուր անկումը կազմում է 1100 մ։ Բնական պայմաններում Հրազդանի սնումը 62,5%-ով ստորերկրյա է, հորդացումը՝ գարնանային, վարարումները՝ ամռանն ու աշնանը։ Ջրի տարեկան միջին ծախսը 22,6 մ³/վրկ է, առավելագույնը՝ 138 մ³/վրկ, նվազագույնը՝ 9 մ³/վրկ, տարեկան հոսքը 712 միլիոն մ³։

Հրազդանի վրա կառուցվել են Սևանի, Հրազդանի, Արգել, Արզնիի,Քանաքեեռի , Երևանի ՀԷԿ-երը, մի շարք ջրանցքներ, Երևանյան լիճը:

Գետի անվանումն առաջին անգամ հանդիպում է հին հայկական հեղինակների՝ մասնավորապես Սեբեոսի (Հուրազդան տեսքով) և Մովսես Խորենացու մոտ (ավելի հին, Հրազդան)2,3։

Այլ անվանումներ Բջնիի ջուր, Բջնիջուր, Բջնո գետ, Բջնու ջուր, Զանգա, Զանգագետ, Զանգի, Զենգի, Զենկի, Զենկիչայ, Իլդարու, Իլդարուն, Իլդարունի, Իլդարունիա, Իլտարունի 4։

Դասարանական և տնային առաջադրանքներ

Հաշվի՛ր արտահայտության արժեքը

5 (532-483)

				–	5	3	2
					4	8	3
					0	4	9
				x			5
					2	4	5

60 (4000-2627)+748

		–	4	0	0	0
			2	6	2	7
		x	1	3	7	3
					6	0
	+		0	0	0	0
		8	2	3	8
		8	2	3	8	0
	+			7	4	8
		8	3	1	2	8

62 (4880:80-244:4)

		–		4	8	8	0	8	0						2	4	4	4
				4	8	0		6	1						2	4		6	1
				0	0	8	0									0	4
						8	0										4
							0										0
			6	1	–	6	1	=	0		x	6	2
													0
												6	2

4242-(3415-1280)

		–	3	4	1	5							–	4	2	4	2
			1	2	8	0								2	1	3	5
		–	2	1	3	5								2	1	0	7

324216-(43015-1200):5

		–		4	3	0	1	5						–	4	1	8	1	5	5
					1	2	0	0							4	0				8	3	6	3
		–		4	1	8	1	5							–	1	8
																1	5
																	3	1
																	3	0
																		1	5
																		1	5
																			0
		–	3	2	4	2	1	6
					8	3	6	3
			2	1	5	8	5	3

215432-55 (42240:60-704)

	–		4	2	2	4	0	6	0						–	7	4	0
			4	2				7	4	0						7	0	4
				0	2	4										0	3	6
					2	4
						0
	x		5	5								–	2	1	5	4	3	2
			3	6											1	9	8	0
+		3	3	0									2	1	3	4	5	2
	1	6	5
	1	9	8	0

Ձմեռն եկավ: Ձմեռը շատ գեղեցիկ է , ձյունից մարդիկ բան չեն հասկանում,որովհետև ձյունը մեկ գալիս է,մեկ չի գալիս: Բայց մեկ անգամ անդադար սկսեց գալ և անքան ուժեղ էր,որ մարդիկ չէին կարողանում դուռը բացել: Մարդիկ դժգոհում էին : Ձմեռը տեսավ ,որ մարդիկ դժգոհում են,հեռացավ: Շատ շոգ էր , ձմեռը նրանցից նեղացել էր : Մարդիկ մի քանի օր ուրախ էին: Բայց քիչ-քիչ սկսում էին տխրել, նրանք որոշեցին ձմռանից ներողություն խնդրել: Ձմեռը նրանց ներեց ու առաջվա նման մեկ գալիս է, մեկ չի գալիս,իսկ մարդիկ միշտ գոհ են,էլ չեն դժգոհում:

1․ Անահիտը 5 տուփ կարագ գնելու համար վճարեց 3500դրամ։ Սոնան այդ նույն կարագից 3 տուփ գնելու համար որքքա՞ն գումար պետք է վճարի։

3500:5=700                                         Պատ.՝ 2100

700×3=2100

2․Ավտոմեքենան երկու օրում անցավ 650կմ ճանապարհ։ Առաջին օրը նա անցավ 70կմ-ով ավելի, քան երկրորդ օրը։ Որքա՞ն ճանապարհ անցավ ավտոմեքենան առաջին օրը։

650-70=580

580:2=290

290+70=360                              Պատ.`360

3․ Սոնան 20 տետրի համար վճարեց 280 դրամ ավելի, քան Անին՝ 16 տետրի համար։ Աննան 7 տետրի համար որքա՞ն գումար պետք է վճարի։

20-16=4

280:4=70

7×70=490

4․ Էլեկտրալարի 60մ երկարությամբ փաթեթն արժե 7200դրամ։ Որքա՞ն պետք է վճարել՝ այդ լարից 25մ գնելու համար:

7200:60=120

25×120=3000                 Պատ՝.3000

5․Երկու թվերի գումարը 1240 է, իսկ տարբերությունը՝ 120։ Որո՞նք են այդ թվերը։

     1240-120=1120       1120:2=560    1240-560=680                    Պատ՝.560,680:

6. Երկու պարկում միասին կար 124կգ շաքարավազ։ Երբ առաջին պարկից 4կգ լցրին երկրորդի մեջ, պարկերում շաքարավազի քանակները հավասարվեցին։ Քանի՞ կիլոգրամ շաքարավազ կար յուրաքանչյուր պարկում։

124-4=120 120:2=60  60+4=64              Պատ.՝ 60,64

7. Դերձակն ունի 21մ գործվածք։ Դրանից նա օրական պետք է  կտրի 3մ։ Ո՞րերորդ օրը նա կկտրի վերջին կտորը։

21:3=7   Պատ.՝7-րդ:

      Если Незнайка брался за какое-нибудь дело, то делал его не так, как надо, и все у него получалось шиворот-навыворот. Читать он выучился только по слогам, а писать умел только печатными буквами.
      Незнайка очень хотел чему-нибудь научиться, но не любил трудиться. Ему хотелось выучиться сразу, без всякого труда.
      Гусля был замечательным музыкантом. У него были разные музыкальные инструменты, и он часто играл на них. Все слушали музыку и очень хвалили. Незнайке было завидно, что хвалят Гуслю, вот он и стал просить его:
      — Научи меня играть. Я тоже хочу быть музыкантом.
      — Учись, — согласился Гусля. — На чём ты хочешь играть?
      — А на чём легче всего выучиться?
      — На балалайке.
      — Ну, давай сюда балалайку, я попробую.
      Гусля дал ему балалайку. Незнайка забренчал на струнах. Потом говорит:
      — Нет, балалайка слишком тихо играет. Дай что-нибудь другое, погромче.
      Гусля дал ему скрипку. Незнайка принялся пиликать смычком по струнам и сказал:
      — А ещё громче ничего нет?
      — Ещё труба есть, — ответил Гусля.
      — Давай-ка её сюда, попробуем.
      Гусля дал ему большую медную трубу. Незнайка как подует в неё, труба как заревёт!
      — Вот это хороший инструмент! — обрадовался Незнайка. — Громко играет!
      — Ну, учись на трубе, если тебе нравится, — согласился Гусля.
      — А зачем мне учиться? Я и так умею, — ответил Незнайка.
      — Да нет, ты ещё не умеешь.
      — Умею, умею! Вот послушай! — закричал Незнайка и принялся изо всех сил дуть в трубу: — Бу-бу-бу! Гу-гу-гу-у!
      — Ты просто трубишь, а не играешь, — ответил Гусля.
      — Как не играю? — обиделся Незнайка. — Очень даже хорошо играю! Громко!
      — Эх, ты! Тут дело не в том, чтобы было громко. Надо, чтоб было красиво. Ты, я вижу, совсем не способен к музыке.
      — Это ты не способен! — рассердился Незнайка. — Ты просто из зависти так говоришь. Тебе хочется, чтобы тебя одного слушали и хвалили.
      — Ничего подобного, — сказал Гусля. — Бери трубу и играй сколько хочешь, если считаешь, что не нужно учиться. Пусть и тебя хвалят.
      — Ну и буду играть! — ответил Незнайка.
      Он принялся дуть в трубу, а так как играть он не умел, то труба у него и ревела, и хрипела, и визжала, и хрюкала. Гусля слушал, слушал… Наконец ему надоело, и он ушёл.
      Вечером, когда все малыши собрались дома. Незнайка снова взялся за трубу и принялся дуть в нее сколько хватало сил:
      — Бу-бу-бу-у! Ду-ду-ду-у!
      — Что за шум? — закричали все.
      — Это не шум, — ответил Незнайка. — Это я играю.
      — Перестань сейчас же! — закричал Знайка. — От твоей музыки уши болят!
      — Это потому, что ты к моей музыке ещё не привык. Вот привыкнешь — и уши не станут болеть.
      — А я и не хочу привыкать.
      Но Незнайка не слушал его и продолжал играть:
      — Бу-бу-бу! Хр-р-р! Хр-р-р! Виу! Виу!
      — Да перестань ты! — набросились на него все малыши. — Уходи отсюда со своей противной трубой!
      — Куда же мне уходить?
      — Иди в поле да там и играй.
      — Так в поле ведь некому будет слушать.
      — А тебе обязательно надо, чтоб кто-нибудь слушал?
      — Обязательно.
      — Ну, иди на улицу, там тебя соседи услышат.
      Незнайка пошёл на улицу и стал играть возле соседнего дома, но соседи попросили его не шуметь под окнами. Тогда он пошел к другому дому — его и оттуда прогнали. Он пошёл к третьему дому — его стали и оттуда гнать, а он решил им назло играть и играть. Соседи рассердились, выбежали из дома и погнались за ним. Насилу он убежал от них со своей трубой.
      С тех пор Незнайка перестал играть на трубе.