Ենթակայի և ստորոգյալի համաձայնությունն ու շարադասությունը

Ենթական և ստորոգյալը նախադասության մեջ սովորաբար իրար համաձայնում են թվով և դեմքով։ Առաջին դեմքի եզակի ենթական համաձայնում է առաջին դեմքի եզակի ստորոգյալին, առաջին դեմքի հոգնակի ենթական՝ առաջին հոգնակի ստորոգյալին և այդպես շարունակ: 

Օրինակ՝ Աշակերտը պատասխանում է ուսուցչի հարցերին: Աշակերտները պատասխանում են ուսուցչի հարցերին:
Նա հաղթահարեց բոլոր դժվարությունները: Նրանք հաղթահարեցին բոլոր դժվարությունները:

Բազմակի ենթակայի հետ սովորաբար դրվում է հոգնակի ստորոգյալ։

Օրինակ՝ Արաքսը, Ախուրյանը, Արփան հայոց գետերից են։
Եթե բազմակի ենթակաները տարբեր դեմքերով են, ապա ստորոգյալը համաձայնում է դիմային գերադասություն ունեցող անդամին: Օրինակ՝

Ես, դու ու քո թիմը պետք է պատրաստվենք մրցաշարին:

Եթե ենթական ունենում է երկու կամ երկուսից բարձր թվական լրացում, ապա ենթական ու ստորոգյալը կարող են դրվել և՛ եզակի, և՛ հոգնակի թվով։
Օրինակ` Երկու ֆիլմն էլ լավն էր:
Երկու ֆիլմերն էլ լավն էին

Նախադասության մեջ սովորաբար առաջինը դրվում է ենթական, հետո՝ ստորոգյալը։ Նման շարադասությունը կոչվում է ուղիղ շարադասություն։
 Օրինակ՝  Գեղեցիկ տարիները անցան։ Քաջարի զինվորները հաղթեցին անհավասար մարտում:

Իսկ եթե ստորոգյալն ընկնում է ենթակայից առաջ, ապա շարադասությունը կոչվում է շրջուն։
 Օրինակ՝  Անցան գեղեցիկ տարիները։ Անհավասար մարտում հաղթեցին քաջարի զինվորները:

Այս երկու կարգի շարադասությունն էլ ընդունելի է և ճիշտ, այսինքն՝ ենթակայի և ստորոգյալի շարադասությունն ազատ է։

Առաջադրանքներ

1. Ընդգծի՛ր ենթականերն ու ստորոգյալները:

1. Կենսաբանների փորձերից ձանձրացած դելֆինները (ենթակա) հացադուլ են հայտարարում (ստորոգյալ): Օձի թույնը (ենթակա) բժշկության մեջ շատ արժեքավոր է (ստորոգյալ): Գերմանացի մի կոնստրուկտոր (ենթակա) մթության մեջ տեսնող և հաչող արհեստական շուն է պատրաստել (ստորոգյալ): Հնդկաստանի բնակիչները (ենթակա) ութ հարյուր լեզվով ու բարբառով են խոսում (ստորոգյալ): Աղմուկի միջից մեզ էին հասնում օգնության հուսահատ կանչերը (ենթակա) մեզ էին հասնում (ստորոգյալ):

2. Բաց թողած տեղերում դի՛ր տրված ենթականերից մեկը՝ համաձայնեցնելով ստորոգյալի հետ:

1. Մի տան պատուհանից ճրագի սպիտակ շողըերևում էր։
2. Գարնան արևոտ օրերը ինձ հիշեցնում էին, որ մայիսն է։
3. Քամինհալածում էր մառախուղի թանձր քուլաները։
4. Ճապոնիայում թողարկվել են ծայրին փոքրիկ լամպ ունեցող գրիչներ։
5. Դելֆինները բաց ակվարիումից դանդաղ լողում էին դեպի ազատություն։

Քամին, օրեր, դելֆիններ, շող, գրիչներ

3. Գտի՛ր համաձայնության սխալները:

Մի մասը լռում է։

Նա ընկերոջ հետ գնաց։

Ընդունվում են պատվերներ։

Պահանջվում են վարորդներ։

4. Տրված դարձվածքները տեքստի հոմանիշ բառերի և արտահայտությունների փոխարեն գրի՛ր:
Փոխ է տալիս, լավության տակից դուրս գա, գլխիդ մի փորձանք գա, ամբողջ աշխարհը, քեզնից երես դարձնեն:

Դերձակը վարսավիրի աշակերտին մի փոքր գումար է պարտքով տալիս: Սա էլ, որ երախտագիտությունը հայտնի, ասում է.
— Ընկե՛ր ջան, թե քեզ դժբախտություն լինի, կամ բոլորը, հերդ ու մերդ էլ լքեն քեզ, արի, ես քո մազերը ձրի կտրեմ:

 5.Տրված բառերը տեքստի հոմանիշ դարձվածքների փոխարեն գրի՛ր:

Շնչում է, հուզվում է, արթնանում է, բարձրանում է, պարզվում է, կատարվածը, հետապնդում է:

Ծաղիկը գնում է, ի՛նչ է տեսնում. այգու մեջ մի զմրուխտ պալատ, պալատի մեջ ոսկի դագաղ, դագաղի մեջ մի ջահել, գեղեցիկ երիտասարդ, որը ոչ քնած է, ոչ մեռած, շունչը վրեն հազիվ տրփում է: Տեսնում է թե չէ, սիրտը փուլ է գալիս, էլ չի դիմանում, լաց է լինում ու կռանում է, համբուրում: Արտասուքի կաթիլներն ընկնում են երիտասարդի երեսին. երիտասարդը հանկարծ բաց է անում աչքերն ու վեր է կենում, կանգնում, ինչպես էն դրախտում բուսած սոսիներից մեկը:
Դու մի՛ ասիլ՝ հենց ինքը Արին-Արմանելին է, որ կա:
— Ո՞վ ես դու, սիրո՛ւն աղջիկ,- հարցնում է Արին-Արմանելին,- և ինչպե՞ս ընկար էս աշխարհը:
Ու Ծաղիկը կանգնում, պատմում է իր գլխին եկածը, թե ինչպես ինքը գերի էր Սպիտակ դևին, որ այժմ էլ ետևիցն է ընկել ու հալածում է իրեն:

 6. Լրացնել բաց թողնված տառերը` է կամ ե:

Դեպքերի նախօր-ն էր, անտանելի շոգ: Անդր-ն, որ երկար տարիներ  չ-ր եղել հայրենի  գյուղում, նոր-կի անհագուրդ հետաքրքրությամբ զբոսնում էր հարազատ վայրերում:  Վեր-լքներով ու վայր-ջքներով ելև-ջող  ճանապարհը ծանոթ էր նրան: Ահա երփն-րանգ դաշտերը, ուր արածում են գոմ-շների նախիրները, Սևանհ-կը, որ առատ  էլեկտրա-ներգիա է մատակարարում շրջակա գյուղերին, լսվում է ծաղիկների առ-ջներից  նեկտար հավաքող մեղուների բզզոցը: Ճանապարհից աջ` գետ-զրին, հն-աբաններ են աշխատում, որոնք մանր-աբանի բծախնդրությամբ զննում են  ինչ-որ պեղված բեկորներ: Առօր-ական հոգսերով, կարևոր և ան-ական հարցերով տարված  տասը տարի չ-ր այցելել մանկությանը բնօրրանը և այժմ դող-րոցքով բռնվածի պես տենդագին  դիտում էր շուրջբոլորը: Երբև- մտածե՞լ էր, թ- այսքան կապված է հայրենի գյուղին, երբևից- անդրադարձե՞լ  էր, թե որքան ձգող է ծննդավայրը:  Ինչևից-, կտրելով բազմ-րանգ ծաղիկներով պատված բլրակը, հասավ արգավանդ անդաստաններին:

7․Լրացնել  բաց թողնված տառերը` օ կամ ո:

Ինքնաթիռը թռչում է հն-րյա երկրի` Հայաստանի վրայով: Մի-րինակ հոնդյունից ձանձրացած` դիտում ենք բաց-թյա թանգարան համարվող յուր-րինակ լեռնաշխարհը: Վաղ-րդյան արեգակի ճառագայթները հ-ծ ամպերի միջով լուսավորել են դեղնազ-ծ արտերը, արծաթազ-ծ սառն-րակ գետակները: Փչում է մեղմ-րոր քամին, և մեղմ-րեն օրորվում են ցորենի բերրի ցանքատարածությունները: Որքան են սիրում  հայերն իրենց բն-րրանը, ինչպես են տն-րինում երկրի բախտը և ամեն ինչ անում հ-գուտ նրա բարգավաճման: Հ-գումդ ուռճանում է հարգանքն այս կենսախինդ ժողովրդի նկատմամբ, և հ-դս է ցնդում այն մտավախությունը, թե իր հողին արմատներով կառչած և քնքշ-րեն կապված Հայկա զարմը երբևէ կարող է պարտվել; Եթե ան-ղոք դարերը ծնկի չբերեցին այս համառ ցեղին, էլ ին՞չը  նրանց կարող է ընկճել: Ինքնաթիռն սկսում է վայրէջքը: Պարզ-րոշ գծագրվում են երկվ-րյակ քույրեր Մասիսները, տար-րոշվում են նորա-ճ շենքերը, օրեց-ր ընդարձակվող Երևանը: Մեզ դիմավորում է նախ-րոք պատվիրված ավտոմեքենան, և մենք ուղևորվում ենք դեպի քաղաքի կենտրոնում գտնվող գիշեր-թիկ դպրոցի շենքը, որը պիտի դառնա մեր հնգ-րյա -թևանը:

Լրացուցիչ աշխատանք
Գործնական քերականություն

Վերաբերական․ տեսակները
Ձայնարկություն․ տեսակները