Դաս. 25. (Մայիսի 4 – 8).

ԱՏՈՄԻ ՄԻՋՈՒԿԻ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԸ՚

§ 36. Ճառագայթաակտիվություն: Ազդեցությունը մարդու օրգանիմի վրա:

§ 37. Ատոմի միջուկի կառուցվածքը:

1. Ինչպե՞ս է հայտնագործվել բնական ճառագայթաակտիվության երևույթը:

Բնական ճառագայթաակտիվության երևույթը հայտնագործվել է 1896 թվականին, երբ Անրի Բեկերելը ուսումնասիրում էր ուրանի աղերը և նկատեց, որ դրանք ինքնուրույն ճառագայթում են և ազդում լուսանկարչական թիթեղի վրա նույնիսկ առանց արևի լույսի ազդեցության։

2. Ի՞նչ է ալֆա մասնիկը? Թվարկեք դրա բնութագրերը:

Ալֆա մասնիկը հելիումի ատոմի միջուկ է, որը կազմված է 2 պրոտոնից և 2 նեյտրոնից։

Բնութագրերը՝ ունի դրական լիցք, մեծ զանգված համեմատած մյուս ճառագայթումների հետ, փոքր թափանցելիություն և կանգնեցվում է թղթի թերթով կամ մաշկի վերին շերտով, բայց ունի ուժեղ իոնացնող հատկություն։

3. Ի՞նչ է բետտա մասնիկը? Թվարկեք դրա բնութագրերը:

Բետտա մասնիկը արագ շարժվող էլեկտրոն է (կամ պոզիտրոն), որը արտազատվում է միջուկային տրոհման ժամանակ։

Բնութագրերը՝ ունի բացասական կամ դրական լիցք, փոքր զանգված, միջին թափանցելիություն (անցնում է թղթից, բայց կանգնեցվում է ալյումինե թիթեղով), և ունի միջին իոնացնող ունակություն։

4.Ի՞նչ է գամմա մասնիկը? Թվարկեք դրա բնութագրերը:

Գամմա մասնիկը իրականում մասնիկ չէ, այլ բարձր էներգիայի էլեկտրամագնիսական ճառագայթում է, որը արտազատվում է միջուկի տրոհման ժամանակ։

Բնութագրերը՝ չունի զանգված և էլեկտրական լիցք, ունի շատ մեծ թափանցելիություն, կարող է անցնել հաստ նյութերի միջով և կանգնեցվում է միայն կապարով կամ բետոնով, ինչպես նաև ունի թույլ իոնացնող ազդեցություն համեմատած ալֆա և բետա ճառագայթների հետ։

5. Ի՞նչ է ճառագայթման կլանված բաժնեչափը. և ինչ միավորով է չափվում այն:

Ճառագայթման կլանված բաժնեչափը այն ֆիզիկական մեծությունն է, որը ցույց է տալիս, թե որքան էներգիա է կլանում նյութի մեկ կիլոգրամը ճառագայթման ազդեցության տակ։

Այն չափվում է Գրեյով (Gy), որտեղ 1 Գրեյը հավասար է 1 ջոուլ էներգիայի, որը կլանվում է 1 կգ նյութի կողմից։

6. Ճառագայթման ո՞ր բաժնեչափն է մահացու մարդու համար:

Մարդու համար մահացու է մոտավորապես 4–5 Սիվերտ (Sv) և ավելի բարձր ճառագայթման համարժեք բաժնեչափը՝ կարճ ժամանակում ստանալու դեպքում։

7. Ո՞ր օրգան-համակարգերն են հատկապես խոցելի ճառագայթահարման համար և ինչ օգտակար ազդեցություն ունի փոքր բաժնեչափով ճառագայթահարումը:

Հատկապես խոցելի են արյունաստեղծ համակարգը (ոսկրածուծը), մարսողական համակարգը, սեռական համակարգը և նյարդային համակարգը։

Փոքր բաժնեչափով ճառագայթահարումը բժշկության մեջ կարող է օգտագործվել որոշ հիվանդությունների ախտորոշման և բուժման համար, օրինակ՝ ռենտգեն հետազոտություն և ճառագայթային թերապիա՝ ուռուցքների բուժման համար։

8. Ինչպիսի՞ն են ատոմի և միջուկի բնութագրական չափերը:

Ատոմի բնութագրական չափերը մոտավորապես 10⁻¹⁰ մ են, իսկ միջուկի չափերը մոտավորապես 10⁻¹⁵ մ են։

Այսինքն միջուկը մոտ 100000 անգամ փոքր է ատոմից։

9. Ի՞նչ կառուցվածք ունի միջուկը:

Ատոմի միջուկը կազմված է պրոտոններից և նեյտրոններից։

Պրոտոնները ունեն դրական լիցք, իսկ նեյտրոնները լիցք չունեն։ Նրանք միասին կոչվում են նուկլոններ և կապված են միջուկային ուժերով։

10. Ո՞ր մեծությունն են անվանում միջուկի զանգվածային թիվ:

Միջուկի զանգվածային թիվ են անվանում միջուկում գտնվող պրոտոնների և նեյտրոնների ընդհանուր քանակը։

11. Ի՞նչ է իզոտոպը: Ջրածնի ինչ իզոտոպներ գիտեք:

Իզոտոպ են կոչվում նույն քիմիական տարրի ատոմները, որոնք ունեն նույն պրոտոնների թիվը, բայց տարբեր նեյտրոնների թիվ։

Ջրածնի իզոտոպներն են՝ պրոտիումը, դեյտերիումը և տրիտիումը