Դասընթաց՝ Պատմության ընտրությամբ դասընթաց
Ձևաչափ՝ խաղարկային դատարան
Գլխավոր հարցը
Եղե՞լ է արդյոք Ավարայրի ճակատամարտը մեզ ավանդաբար ներկայացվող կերպով։
Դասի նպատակն է սովորողներին ներգրավել պատմական հետազոտության գործընթացում՝ ուսումնասիրելով տարբեր աղբյուրներ, համադրելով դրանց տեղեկությունները, բացահայտելով հակասությունները և ձևակերպելով հիմնավորված եզրակացություն։
Դերերը
Դասարանը բաժանվում է խմբերի՝
- մեղադրող կողմ – ներկայացնում է Ավարայրի մասին ավանդական պատկերացման խնդիրներն ու հակասությունները,
- պաշտպանող կողմ – հիմնավորում է, որ առկա աղբյուրները բավարար հիմք են իրադարձության տեղի ունեցած լինելու համար,
- պատմաբան-փորձագետներ – վերլուծում են աղբյուրների հավաստիությունն ու սահմանափակումները,
- դատարան/ժյուրի – վերջում ձևակերպում է պատմագիտական եզրակացությունը։
Աղբյուրների ուսումնասիրություն
Սովորողները աշխատում են Եղիշեի, Ղազար Փարպեցու, ժամանակակից պատմագիտական ուսումնասիրությունների, Ավարայրի վայրի խնդրին վերաբերող նյութերի և այլ աղբյուրների հետ։ Հիմնական ուշադրությունը դարձվում է հետևյալ հարցերին՝
Ո՞վ է ստեղծել աղբյուրը։
Ե՞րբ և ինչո՞ւ է այն ստեղծվել։
Ի՞նչ է ասում աղբյուրը։
Ի՞նչ չի կարող հաստատել։
Ինչպե՞ս է այն համադրվում մյուս աղբյուրների հետ։
Եղիշեի և Ղազար Փարպեցու տեղեկությունների տարբերությունները հնարավորություն են տալիս քննարկելու աղբյուրների հակասությունների խնդիրը։
Դատական քննարկում
Կողմերը ներկայացնում են իրենց փաստարկները և հարցաքննում միմյանց ու փորձագետներին։
Հիմնական հարցերն են.
- Ո՞րն է ձեր հիմնական ապացույցը։
- Ինչո՞ւ եք վստահում այդ աղբյուրին։
- Կա՞ աղբյուր, որը հակասում է ձեր պնդմանը։
- Ձեր եզրակացությունը փաստ է, թե՞ մեկնաբանություն։
- Ի՞նչ լրացուցիչ ապացույց է անհրաժեշտ։
Նոր ապացույց
Դատարանին ներկայացվում է նոր պատմագիտական եզրակացություն, որից հետո խմբերը վերանայում են իրենց նախնական դիրքորոշումը.
«Նոր ապացույցը փոխո՞ւմ է ձեր վարկածը։ Եթե այո՝ ինչպե՞ս և ինչո՞ւ»։
Այս փուլը ցույց է տալիս, որ պատմական հետազոտության ընթացքում նոր ապացույցը կարող է փոխել կամ ճշգրտել նախնական տեսակետը։
Վերջնական դատավճիռ
Սովորողները վերջնական եզրակացությունը ձևակերպում են երեք մակարդակով.
- Հաստատված – ինչ կարող ենք վստահաբար պնդել։
- Հավանական – ինչն առավել հավանական է, բայց ամբողջությամբ հաստատված չէ։
- Անորոշ – ինչի վերաբերյալ ապացույցները բավարար չեն։
Վերջնական հարցը.
«Բացահայտվա՞ծ են արդյոք Ավարայրի ճակատամարտի բոլոր կողմերը»։
Նպատակը պատրաստի «այո» կամ «ոչ» պատասխան ստանալը չէ, այլ սովորողին հասցնել այն գիտակցմանը, որ պատմաբանը պետք է կարողանա տարբերակել փաստը, ենթադրությունը և անորոշությունը։
Գլխավոր եզրահանգում
Պատմությունը պատրաստի պատասխանների հավաքածու չէ։ Պատմաբանը անցյալը վերականգնում է աղբյուրների, ապացույցների, հակասությունների և հիմնավորված եզրակացությունների միջոցով։
