Պաուլո Կոելիո

«Խոսեի սանդալները»

Շատ տարիներ առաջ, անհիշելի ժամանակներում Բրազիլիայի հյուսիսի գյուղերից մեկում ապրում էր յոթնամյա մի տղա Խոսե անունով: Դեռ շատ փոքր հասակում նա կորցրել էր ծնողներին և խնամակալվել ժլատ մորաքրոջ մոտ, որը, շատ փող ունենալով`համարյա ոչինչ չէր ծախսում իր զարմիկի համար:
Խոսեն, որ երբեք չէր իմացել սիրո նշանակությունը, կարծում էր, թե դա կյանքի սովորական  ձև է, և դրա համար ընդհանրապես չէր անհանգստանում:
Նրանք ապրում էին բավական հարուստ միջավայրում, բայց մորաքույրը տեղական  դպրոցի գլխավոր ուսուցչին համոզեց, որ զարմիկի ուսուցման համար գնի միայն մեկ տասներորդ մասը վերցնի, սպառնալով բողոքել պրեֆեկտին, եթե նա չընդունի իր առաջարկը:
Գլխավոր ուսուցիչը, համաձայնելուց բացի, ընտրություն չուներ, բայց և այնպես հրահանգեց ուսուցիչներին առիթը բաց չթողնել` վիրավորելու Խոսեին այն հույսով, որ նա իրեն վատ կպահի և տեղիք կտա դպրոցից վտարվելուն:
Խոսեն, որ երբևէ չէր իմացել սիրո նշանակությունը, կարծում էր, թե դա կյանքի սովորական ձև է:
Մոտեցավ ճրագալույցը: Գյուղի հոգևորականն արձակուրդում էր: Աշակերտները պետք է հավաքվեին եկեղեցում` գյուղից քիչ հեռու: Աղջիկներն ու տղաները քայլում էին, և հաշվի չառնելով Հիսուս Քրիստոսի ծննդյան օրը, խոսում այն մասին, թե ինչ են գտնելու իրենց կոշիկների մոտ հաջորդ օրը. նորօրյա հագուստ, թանկարժեք խաղալիք, քաղցրավենիք և հեծանիվ:
Դա առանձնահատուկ օր էր, այդ իսկ պատճառով աշակերտները լավ էին հագնված, բացի Խոսեից, որը հագել էր ամենօրյա պատառոտված իր սովորական հագուստը և այն նույն` մի քանի համար փոքր, ճղճղված սանդալները, որոնք չորս տարեկանում նվիրել էր մորաքույրը, ասելով, որ կստանա նոր զույգ, երբ դառնա տասը տարեկան: Երեխաներից ոմանք նրան հարցրին, թե ինչու է այդքան աղքատ և ասացին, որ ամաչում են այդպիսի շորեր ու կոշիկներ հագնող նման ընկերոջից:
Քանի որ Խոսեն երբեք չէր իմացել սիրո նշանակությունը, նրան ընդհանրապես չէին անհանգստացնում նրանց հարցերն ու մեկնաբանությունները:
Ինչևէ, երբ երեխաները մտան եկեղեցի, և Խոսեն, լսելով երգեհոնի ձայնը, տեսնելով վառ լույսերը, տոնական հագուստով միաբանությանը, մեկտեղ հավաքված ընտանիքներ, ծնողներ` փաթաթված իրենց երեխաներին, զգաց, որ ամենաաղքատն է նրանցից: Հավաքույթից հետո, մյուսների հետ տուն գնալու փոխարեն, նա նստեց եկեղեցու աստիճանին և լաց եղավ: Եվ քանի որ երբեք չէր զգացել քնքշանք, այդ պահին միայն հասկացավ, որ միայնակ է ու անօգնական` լքված բոլորի կողմից:
Միայն հետո Խոսեն նկատեց իր մոտ նստած փոքրիկ տղային` հավանաբար իր նման ոտաբոբիկ ու աղքատ: Առաջ երբեք չէր տեսել այդ տղային և կարծեց, որ նա պետք է երկար քայլեր` այդտեղ հասնելու համար: Մտածեց. նրա ոտքերը երևի սառած են:
Նրան կտամ իմ սանդալներից մեկը` գոնե ինչ-որ չափով կմեղմացնի ցավը:
Թեև Խոսեն երբեք քնքշանք չէր տեսել, գիտեր միայն  տառապանքի գինը, չէր ուզում, որ ուրիշներն էլ տառապեն: Իր սանդալներից մեկը տալով տղային` մյուսով վերադարձավ տուն: Սկզբում մեկ ոտքի վրա էր, հետո` մյուսի, այնպես որ ոտնատակերը շատ չմաշվեն քարքարոտ ճանապարհին: Տուն հասնելուն պես մորաքույրը նկատեց նրա  մի ոտքի  սանդալը և ասաց, որ խիստ կպատժվի, եթե մյուս օրը սանդալը չգտնի:
Խոսեն վախով պառկեց քնելու, որովհետև գիտեր, թե ինչպիսին են մորաքրոջ պատիժները: Ամբողջ գիշեր դողաց վախից, և երբ քունը մոտեցել էր, հյուրասենյակում ձայներ լսեց: Մորաքույրը ներխուժեց հյուրասենյակ, փորձելով իմանալ, ինչ է կատարվում:
Դեռևս քնաթաթախ Խոսեն սենյակի կենտրոնում տեսավ այն սանդալը, որ տվել էր փոքրիկ տղային: Այժմ, սակայն, նրա մոտ  էին տարբեր  խաղալիքներ, հեծանիվներ ու հագուստ: Իսկ հարևանները գոռում-գոչում էին, հայտարարելով, թե իրենց երեխաները թալանված են, որովհետև արթնանալով, իրենց կոշիկների մոտ ոչինչ չեն գտել:
Այստեղ շնչասպառ ներս մտավ այն եկեղեցու հոգևորականը, որտեղ նախորդ օրը
տոնակատարությունն էր. եկեղեցու աստիճաններին հայտնվել էր մանուկ Հիսուսը` ոսկեզօծ հագուստով և միայն մեկ սանդալով: Տիրեց լռություն, ամեն ոք պատկերացնելով Աստծուն` լուռ աղոթում էր: Մորաքույրը լալիս ու ներողություն էր խնդրում: Իսկ Խոսեի սիրտը լի էր ավյունով և սիրով:

Փորձիր ինքնդ կազմել երեք հարց վերոնշյալ պատմություն հետ կապված և ուղղել սովորող ընկերոջդ։

Երբ դու հարուստ ես դա նշանակում է, որ դու առավել ես մնացածից։

2. Զ-Ս բաղաձայնների արտասանությունը և ուղղագրությունը

Զ  և ս բաղաձայնների արտասանությունը և գրությունը հիմնականում համաապտասխանում են, այսինքն՝ լսվող ս-ն գրվում է ս տառով, իսկ զ-ն՝ զ տառով:

Օրինակ

բազրիք, գազօջախ, սուզվել, վազել, ասպարեզ, բզեզ, պաստառ և այլն

1. Որոշ դեպքերում, հատկապես կ և ք բաղաձայններից առաջ զ-ն արտասանվում է թույլ ս, օրինակ՝ բազկերակ, բզկտել, վազք, վզկապ և այլն:

2. Մի քանի բառի գրության սխալն էլ պայմանավորված է ոչ ճիշտ արտասանությամբ:

Օրինակ

ավտոբուս, հիպնոս, իշիաս, Վարդգես, Մանազկերտ և այլն

Այս բառերը պիտի արտասանել այնպես, ինչպես գրվում են: 

Փորձիր շարունակել օրինակների ցանկը՝ օգտվելով բառարանից։

Սիլրելի սովորող, փորձիր պլանավորել դեկտեմբերդ։Նշիր երեք նպատակ ,որ կփորձես իրագործել միչև տարեվերջ։

Ես իմ Դեկտեմբերը չեմ պլանավորի, քանի, որ Աստված մեր կյանքը արդեն պլանավորել է։

1․ Ես ցանկանում եմ, որ մինչև Նոր տարի ավարտել Մանկական Աստվածաշունչը։

2․ Ես գնում եմ գորգեգոծության և կցանկանամ մինչև Նոր տարի ավարտել իմ սկսած աշխատանքը։

3․ Այտքանը։

587֊ա,բ,գ,դ, 588֊ա,բ,գ,դ,589, 590, 591, 592֊ա,բ,գ,դ, 593֊ա,բ,գ, 594֊ա,բ,գ, 595, 596, 599։

587. Կատարե՛ք ամբողջ թվերի բազմապատկում.`

ա) (–5) · (–7) և 0 = – 35 բ) (–8) · (+6) և 0 = – 48

գ) (+16) · (–5) և 0 = -44 դ) (+3) · (+9) և (+8) · (–7) = + 27 x (- 56) =

597, 598, 600, 601, 603, 604, 606, 607, 608, 609։

597. Կարելի՞ է արդյոք պնդել, որ հակադիր ամբողջ թվերից յուրաքանչյուրը ստացվում է` մյուսը –1-ով բազմապատկելու միջոցով։ Այո

598. Ինչի՞ է հավասար a և b ամբողջ թվերի արտադրյալի բացարձակ
արժեքը։ Պատասխանը գրի՛ առեք տառային նշանակումներով։ Axb= |axb|= |ab|

600. Ինչպե՞ս կփոխվի երկու ամբողջ թվերի տարբերությունը, եթե՝
ա) նվազելիից հանենք –5, 5-ով կնվազի
բ) նվազելիին գումարենք –7, 7-ով կնվազի
գ) հանելիից հանենք –2, 2-ով կմեծանա
դ) հանելիին գումարենք –3, 3-ով կմեծանա

601. Լրացրե՛ք աղյուսակը` դատարկ վանդակներում գրելով սյունակում
նշված թվերի տարբերության բացարձակ արժեքը.

8 2 -1 -3 11 0 5

3 9 4 -11 7 -6 0

11 11 3 -14 18 -6 5

603. Հաշվե՛ք.
ա) | – 4 – *|, եթե աստղանիշի փոխարեն գրված լինի –3 թիվը, = -1
բ) |5 – * – 8|, եթե աստղանիշի փոխարեն գրվի –9 թիվը, = – 12
գ) |* – 2| + |* – (–1)|, եթե աստղանիշի փոխարեն գրվի 6 թիվը։ = 11

604. Տրված են –7 և +5 թվերը։ Գտե՛ք նրանց տարբերության բացարձակ
արժեքը և նրանց բացարձակ արժեքների տարբերությունը։ 12 և 2

606. Ինչի՞ է հավասար նույն նշանն ունեցող երկու ամբողջ թվերի
գումարի բացարձակ արժեքը։

Գումարը հավասար է այդ թվերի բացարձակ արժեքների գումարին։

607. Բանվորը պատրաստեց 60 մանրակ՝ այդպիսով աշխատանքը կատարելով 120 %-ով։ Քանի՞ մանրակ պիտի պատրաստեր բանվորը։ 100×60:120= 50

608. 68-րդ նկարում պատկերված են երկու հողակտորների հատակագծերը։ Գտե՛ք և համեմատե՛ք այդ հողակտորների մակերեսները, եթե հատակագծի մասշտաբը 1։2000 է։

609. Քաղաքից դուրս եկավ մի մեքենա, որի արագությունը 80 կմ/ժ էր։
հետո նրա հետևից շարժվեց մեկ ուրիշ մեքենա, որի արագությունը
90 կմ/ժ էր։ Քաղաքից դուրս գալուց ինչքա՞ն ժամանակ անց
երկրորդ մեքենան առաջինից 20 կմ առաջ անցած կլինի։ 2 ժամում

1. Բառաշարքերում գտնել և առանձնացնել հոմանիշների 6 զույգ:

Ձյուն                                      պատճառ                       

մուկ                                           ոսկոր                            

այտ                                            դեղ                                 

միշտ                                          կսկծալ                         

դառը                                           դալար                          

սկիզբ                                          ծաղիկ 

Ձնձաղիկ, մկնդեղ, սկզնապատճառ, մշտադալար, այտվոսկր,

2. Հարցում արտահայտող բառի փոխարեն համապատասխան ձևով (հոլովով) գրիր թանգարան բառը։

Տարիներ շարունակ թանգարանում սիրով ընդունում էր այցելուներին։

Թանգարանի տնօրենը ոգևորվել էր նոր գտածոյով։

Չի կարողանում կտրվել իր ստեղծած թանգարանից։

Ինչքան ենք հպարտանում ձեռագիր մատյանների թանգարանով։

Թանգարանում ամեն ինչ նույնն է ,տարիներն այնտեղ ոչինչ չէին փոխել;

3.Տրված գոյականները հոգնակի դարձրու։

Գլուխ,թվական,աստղ,երկիր,սենյակ,հարևան,ծառ,պտուղ,տեր,ժապավեն,

մարդ,կին,գառ,ծոռ,հարս,ձուկ,մուկ,մատ,դուռ։

գլուխներ, թվականներ, աստղեր, երկրներ, հարևաններ, ծառեր, պտուղներ, տերեր, ժապավեններ, մարդիք, կանայք, գառեր, ծոռեր, հարսներ, ձկներ, մկներ, մատներ, դռներ։

4.Տրված գոյականները դարձրու հոգնակի և տեղադրիր նախադասությունների մեջ։

Անգղ,կեղտաջուր,աստղ,գետաձի,հեռագիր,ճակատամարտ։

Երկնքում մեկ-մեկ վառվեցին աստղերը, ամեն ինչ լռեց։

Հին զինվորը հիշում է բոլոր ճակատամարտերը,որոնց ինքը մասնակցել է։

Ցրիչը մեկ ժամում բոլոր հեռագիրները բաժանեց։

Միայն անգղներն էին սավառնում այդ բերդի վրա։

Հետո գետաձիները դուրս եկան ջրից ու,լայն բացելով ահռելի երախները,խոնարհվեցին հանդիսատեսներին։

Կեղտաջուրը ամեն օր գետն են լցվում ու հոսում դեպի ծով։

There are 6 people in our family. Me, my brother, my mother, my father, my grandparents. My mother, father and grandfather work. We keep a pet rabbit at home․ My name is Milena, my mother’s name is Ophelia, my father’s name is Artyom, my brother’s name is Arsen, my grandmother’s name is Emma, my grandfather’s name is Arsen․ Our roots are from Gyumri․My grandparents worked in the army for 15 years as doctors․ My brother graduated from school and attends a music school.So much about my family.

Բարև դեկտեմբեր։ Իմ խելացիներ, թող այս ձմեռը ձեզ համար լինի ամենաբարին ու ամենատաքուկը։

Շնորակալություն։

1. Ի՞նչ սովորեցրեց քեզ նոյեմբեր ամիսը դպրոցում, պատմիր մի քանի նախադասությամբ կարևոների մասին։

Ես ամենաշատը սովորեսի մայրենի առարկայից, ընկեր Արևիկի հետ։ Նա մեզ սովորեցրեց, որ կյանքում ամենակարևորը պետք է լինել մարդ, այսինքն պետքե լինել բարի որ քեզ հետ նույնպետ լինեն բարի։ Եթե ինչ որ մեկը քեզ վատություն է անում դու պետք է նրա վատությանը պատասխանես բարի արարքով և նրա մեջի չարը այդ ամենը տեսնելով կվերանա։

Հարցեր

•Ներկայացրե՛ք Վանի տերության սահմանները Արգիշտի թագավորի օրոք։ Վանի թագավորության սահմաները հասնում էին մինչև ոչ միայն Հայաստանը այլ այլև զգալի տարացքները նրա սահմաներից դուրս;
•Մինչև ու՞ր էին ձգվում Արգիշտի Ա-ի քաղաքական ազդեցության ոլորտները։ Նրա քաղաքական ազդեցության ոլորտները ձգվել են մինչև Հյուսիսային Կովկաս և Զագրոսի կենտրոնական շրջաններ;

• Համեմատե՛ք Արգիշտի Ա-ի և Սարդուրի Բ-ի նվաճումները։ Արգիշտի Ա – ն գրավել է աշխարհի 3 կողմերը՝ Հյուսիս,Հարավ, Արևելք։ Սարդուրի Բ – ն շարունակել է հզորացնել Վանի թագավորությունը ,տարացքները հասցնելով 4 ծովերի սահմաններին։ Այս երկու արքաների օրոք Վանի թագավորությունը Ասիայի ամենամեծ տերությունն էր։

Դասագիրք, էջ 50-53

տեսաֆիլմ

1. <<Փոքրիկ  սիրտս  ում  նվիրեմ>> վերնագրով գրիր քո պատմությունը։

Տեքստից դուրս գրիր փոխաբերական մտքերը։

…Հիմա  այլևս  իմ  սիրտը  նմանվել  էր  մի  մեծ  քաղաքի,  դպրոց  ուներ,  հիվանդանոց  ուներ,  զորանոց  ուներ,  փողոց,  թաղ,  պողոտա  ուներ  և   դարձյալ  մի  աշխարհի  չափ  դատարկ  տեղ  ուներ…
Ինքս  ինձ  ասացի.  «Այլևս  բավական  է  ընտրություն  անել,  իմ  սիրտը  պատկանում  է  աշխարհի  բոլոր-բոլոր  լավ  մարդկանց՝  աշխարհի  այս  ծայրից  մինչև   մյուս  ծայրը…»:
Դուք  ինքներդ  տեսնում  եք՝  հիմա  միայն  մի  շա՜տ-շա՜տ  փոքրիկ  անկյուն  է  դատարկ  մնացել  սրտիս  մեջ:  Գիտեք՝  այդ  տեղը  ում  համար  եմ  թողել,  այո,  ճիշտ  է,  բոլոր  վատ  մարդկանց,  միայն՝  մի  պայմանով,  որ  հրաժարվեն  վատ  լինելուց  և   վատ  արարքներ  կատարելուց.  երեխաներին  չնեղացնեն,  ծովը  չկեղտոտեն,  կենդանիներին  չսպանեն  և   ոչ  մեկի  նկատմամբ  բռնություն  չգործադրեն…
Վատ  մարդիկ  էլ,  եթե  լավանան,  իրավունք  ունեն,  չէ՞,  իմ  սրտի  մեջ  մի  փոքրիկ  տնակ  ունենալու.  ..չէ՞։
Կարծում  եմ՝  եթե  վատ  մարդիկ  բարիանան  ու  գան,  դարձյալ  իմ  սրտի  մեջ  մի  փոքրիկ  տեղ  կմնա…գուցե  անտառների  համար,  սարերի,  ձկների,  եղնիկների,  փղերի…և   շատ  ուրիշ  բաների  համար…
Իսկապես,  զարմանալի  է,  հայտնի  չէ՝  սա  սի՞րտ  է,  թե՞  ծով:  Այսքան  փոքրիկ  սիրտն,  ախր,  ինչպե՞ս  է,  որ  երբեք  չի  լցվում:

2,Կետերը փոխարինիր տրված բառերից մեկով։Համեմատիր բառի իմաստները տարբեր նախադասություններում։

Փակվել,սուր,ալիք,փչել։

․․․դանակ է պետք, որ այդ բիծը քերեմ։

Շատ ․․․ մարդ է ընկերս,նրա խոսքը լսել չի լինումառանց ծիծաղի։

․․․խորտակված նավի մի բեկոր ափ հասցրեց։

Կյանքի ․․․ նրան շպրտել էր ընտանիքից հեռու։

Քամին ․․․էր ամբողջ ուժգնությամբ։

Ընկերները գիտեին , որ նա ․․․էր , ոչ մի վագրի էլ չի հանդիպել։

Մոմն արևից․․․ ծռմռվռլ էր։

Մի քանի քաղցր խոսքից ․․․էր ,չորությունից ու խստությունից հետք չէր մնացել։

3. Լրացրու բաց թողած տառերը և անծանոթ բառերը բացատրիր։

Վարդանը սփր․․նեց, աչքերը շողացին մռայլ մի ցոլքով, և նա վեր․․․ին հայացքով մի ակնթարթում կտրեց զորագնդերը։ Նայեց նրանց, որոնք գնում էին դեպի սխրագործություն, որ չունի մահի երկյուղ։ Ահռելի ուժ իր թիկունքում զգաց ու վճռեց կռվել մինչև վերջին շունչը։

Շիփ-շիտակ զարկեց գետի մեջ՝ ուղիղ մատյան գնդի վրա։ Հայկական այրուձիի զորագնդերը մ․․․րճվեցին պարսիկների մեջ. սկսվեց մի ահավոր նախ․․․իր։ Մատյան գունդը ըն․․․րկեց և սկսեց հետ-հետ շրջվել՝ իրեն քաշելով պատառոտված ու շփո․․․ված թևերը։ Վարդանը մի ակնթարթ տատանվեց, բայց իսկույն ևե․․․ մխրճվեց աջ թևը՝ Ս․․․նյաց ու․․․տադրուժ զորագնդերի մեջ, որոնք չկարողանալով անդրադարձնել այդ հու․․․կու հարվածը, ժամանակ չունեցան սթափվելու։ Մոլեգնել սկսեց ռամկական կռիվը այդ անարվեստ, բայց ո․․․ելից կռիվը։ Թվում էր՝ վրիժառու դարերի կուտակված զայրույթն էր պո․․․թկում բռնակալների դեմ։

4.Կետերը փոխարինիր փակագծում տրված բառերից մեկով։

Նրա ստեղծած ․․․․հնագույն արվեստն է հիշեցնում։ (Նկարազարդ,զարդանկար)

Ծննդյան օրը փոքրիկին ․․․մի գիրք նվիրեցին։ (Նկարազարդ ,զարդանկար)

Հագին ․․․կտորից սովորական զգեստն էր , որ նրան շատ էր սազում։(Զարդանախշ, նախշազարդ)

Տաճարի ․․․ արտացոլված է մեր երկրի բնությունը։ (Զարդանախշ,նախշազարդ)

5. Տրված բառերից նոր բառեր կազմիր — ական կամ ային ածանցներով։

Օրինակ՝ մանուկ- մանկական։

Լեռն, քաղաք, անձրև ,բարեկամ, շուն, զինվոր,ցամաք, ծնունդ, տուն, տուն, անապատ, դև, հրեշտակ,ստրուկ, պետ, տոհմ։

6. Աչք ու գլուխ բառերով կազմիր հնարավորին չափ շատ դարձվածքներ և հարադրություններ։

559֊ա,բ,գ,դ,560֊ա,բ,գ,դ,561, 562֊ա,բ,դ, 563֊ա,բ,գ,դ, 565, 568, 569, 572

559. Կատարե՛ք հաշվումները` հանումը փոխարինելով գումարումով.

ա) 6 – 7 = -1

գ) –30 – 44 = -74

ե) 12 – 9 = 3

է) 18 – 23 = – 5

բ) –11 – 9 = – 20

դ) 8 – 2 = 6

զ) –16 – 7 = – 23

ը) 0 –16 = – 16

560. Կատարե՛ք հանում.

ա) 34–(–7), = 41

գ) 101 – (–8), =109

ե) 29 – (–11), =40

է) –70 – (–14), =- 56

բ) –48–(–25), = -23

դ) –17 – (–34), = 17

զ) –52 – (–2), = – 50

ը) 82 – (–3) = 85

561. Գիշերը օդի ջերմությունը -10օ
C էր։ Առավոտյան այն դարձավ +2OC։
Քանի՞ աստիճանով փոխվեց օդի ջերմությունը։ + 30o C

562. Ի՞նչ թիվ պետք է գրել աստղանիշի փոխարեն, որպեսզի հավասարություն ստացվ

ա) 2 – (8) = –6

բ) 0 – (7) = -7

գ) 3 + (-23) = –20

դ) -28 + 25 = –3

563. Գտե՛ք արտահայտության արժեքը

ա) (35 – 17) – 20 = -2

բ) (–43 – 14) – 32 = -89

գ) (–74 + 27) – 15 = -62

դ) (29 – 64) + 23 = – 12

565. Թվերից հանե՛ք 11.
18, 9, 0, –3, –1, 2, 5, –4:

18 – 11 = 7

9 – 11 = -2

-3 – 11 = – 14

-1 – 11 = -12

2 – 11 = -9

5 – 11 = -6

-4 – 11 = -15

568. Գտե՛ք և համեմատե՛ք արտահայտությունների արժեքները.
ա) 8 – 3 > 3 – 8

գ) –25 – (–3) < –3 – (–25)

բ) (–7) – 4 < 4 – (–7),

դ) 6 – (–2) > (–2) – 6։

569. Օդի ջերմությունը իջավ 7օ
C-ով և դարձավ –3օ
C։ Որքա՞ն էր օդի
ջերմությունը մինչև այդ փոփոխությունը։ 4oC

572. Լրացրե՛ք հետևյալ աղյուսակը.
Առաջին գումարելի –3 0 1 10 –4 8 –7
Երկրորդ գումարելի 4 –2 –5 –16 –3 –16 0
Գումար

-3 + 4 = 1

0 + (-2 ) = -2

1 + ( – 5 ) = -4

10 + ( -16 ) = -6

-4 + ( -3 ) = -7

8 + (-16) = -8

-7 + 0 = -7

Ես  մի  փոքրիկ  սիրտ  ունեմ:  Շատ  փոքրիկ,  շա՜տ-շա՜տ  փոքրիկ:
–  Մարդու  սիրտը  չպետք  է  դատարկ  մնա,  –  ասում  է  տատիկը,  –  եթե  դատարկ  մնա,  դատարկ  ծաղկամանի  նման  տգեղ  կլինի  և   մարդուն  ցավ  կպատճառի:
Ահա,  հենց  այդ  պատճառով  էլ  երկար  ժամանակ  է՝  մտածում  եմ՝  այս  փոքրիկ  սիրտը  ո՞ւմ  նվիրեմ:  Այսինքն՝  ո՞ւմ  պետք  է  սրտիս  մեջ  տեղավորեմ,  որ  բոլորից  լավը  լինի:  Ճիշտն  ասած՝  ախր,  չգիտեմ՝  ինչպես  ասեմ…Սիրտս  ուզում  է՝  այս  ամբողջ-ամբողջ,  փոքրիկ-փոքրիկ  սիրտս՝  մի  փոքրիկ,  սիրուն  տնակի  պես,  մի  այնպիսի  մեկին  նվիրեմ,  որին  շա՜տ-շա՜տ  եմ  սիրում…կամ…չգիտեմ…մեկին,  որ  շատ  լավն  է:

Մեկին,  որ  իսկապես  արժանի  է  իմ  շատ  փոքրիկ  և   մաքուր  սրտի  մեջ  տնակ  ունենալու:  Ճիշտ  եմ  ասում,  չէ՞։
–  Սիրտը  հյուրանոց  չէ,  որ  մարդիկ  գան,  մի  երկու-երեք  ժամ  կամ  մի  երկու-երեք  օր  այնտեղ  մնան  ու  հետո  գնան,  –  ասում  է  հայրիկը,  –  սիրտը  ճնճղուկի  բույն  չէ,  որ  գարնանը  շինվի,  իսկ  աշնանը  քամին  այն  իր  հետ  քշի  ու  տանի…
ճիշտն  ասած՝  չգիտեմ՝  ինչ  է  սիրտը,  բայց  գիտեմ,  որ  տեղ  է  շա՜տ-շա՜տ  լավ  մարդկանց  և   մշտապես…
Դե…Երկար  մտածելուց  հետո  վճռեցի՝  սիրտս  նվիրեմ  մայրիկիս,  ամբողջ  սիրտս,  ամբողջը  նվիրեմ  մայրիկիս  և   կատարեցի  այդ  բանը…
Բայց,  ո՜վ  զարմանք,  երբ  նայեցի  սրտիս,  չնայած  մայրիկս  հանգիստ  տեղավորվել  էր  նրա  մեջ  և   իրեն  էլ  շատ  լավ  էր  զգում,  այդուհանդերձ  նկատեցի,  որ  կեսը  դեռևս  դատարկ  էր  մնացել…
Դե,  իհարկե,  հենց  սկզբից  ես  պիտի  գլխի  ընկնեի  ու  սիրտս  երկուսին  նվիրեի՝  հայրիկիս  ու  մայրիկիս:  Այդպես  էլ  վարվեցի:
Հետո,  հետո  գիտե՞ք՝  ի՞նչ  եղավ:  Այո,  իհարկե,  նայեցի  ու  տեսա՝  սրտիս  մի  մասում  դեռևս  դատարկ  տեղ  է  մնացել…
Անմիջապես  վճռեցի  սրտիս  դատարկ  մնացած  անկյունը  նվիրել  մի  քանի  հոգու:  Մի  քանի  հոգու,  ում  շատ  եմ  սիրում:
Մեծ  եղբորս,  փոքրիկ  քրոջս,  պապիկին,  տատիկին,  իմ  բարի  քեռուն  և   ուրախ  բնավորությամբ  հորեղբորս  էլ  տեղավորեցի  սրտիս  մեջ:
Մտածեցի՝  հիմա  արդեն  սրտիս  մեջ  կարգին  խճողում  է…այսքան  մարդ  մի՞թե  հնարավոր  է  այսքան  փոքրիկ  սրտում  տեղավորել:
Բայց  երբ  նայեցի  սրտիս,  Աստված  իմ,  Աստված  իմ,  գիտե՞ք՝  ինչ  տեսա:
Տեսա,  որ  այս  բոլոր  մարդիկ  տեղավորվել  են  սրտիս  ճիշտ  կես  մասի  մեջ,  ճիշտ  կեսի,  թեև   հանգիստ  նստել,  ասում,  խոսում  ու  ծիծաղում  էին,  և   ոչ  մեկը  չէր  բողոքում  տեղի  նեղվածքից:
Դե…հետո  հերթը…Այո,  ճիշտ  է,  սրտիս  մնացածը,  այսինքն՝  դատարկ  մնացած  կեսը  ուրախությամբ  ու  գոհունակությամբ  նվիրեցի  այն  բոլոր  լավ  մարդկանց,  ովքեր  ապրում  են  մեր  թաղում,  և   բոլոր  այն  լավ  բարեկամներին,  որ  ունեմ,  և   բոլոր  ընկերներիս  և   բոլոր  այն  ուսուցիչներին,  ովքեր  սիրում  են  երեխաներին…
Եվ  գիտե՞ք,  թե  ինչ  եղավ…
Աստված  իմ,  այսքան  փոքրիկ  սիրտը  ինչպե՞ս  կարող  է  այսքա՛ն  մեծ  լինել:
Ճիշտն  ասած,  խոսքը  մեր  մեջ,  հայրս  մի  հորեղբայր  ունի:  Հայրիկիս  այս  հորեղբայրը  շա՜տ,  շա՜տ,  շա՜տ  փող  ունի:  Ես  երբ  տեսա՝  բոլոր  լավ  մարդիկ  տեղավորվում  են  սրտիս  մեջ,  աշխատեցի  հայրիկիս  այս  հորեղբորն  էլ  տանեմ  սրտիս  մեջ  և   մի  անկյուն  էլ  նրան  հատկացնեմ…բայց…չտեղավորվեց…ինչ  արեցի,  չտեղավորվեց…շատ  խղճացի…բայց  ի՞նչ  անեմ,  չտեղավորվեց,  էլի,  իմ  մեղքը  հո  չի,  իր  մեղքն  է:  Այսինքն՝  ճիշտն  ասած,  երբ  ինքն  էլ  դժվարությամբ,  մի  կերպ  տեղավորվում  էր  սրտիս  մեջ,  փողերի  հսկա  սնդուկը  դուրս  էր  մնում,  նա  էլ  հևիհև  դուրս  էր  վազում  սրտիցս,  որպեսզի  վերցնի  իր  սնդուկը…
Այո…կամաց–կամաց  հասկանում  էի,  թե  մի  փոքրիկ-փոքրիկ  սիրտ  որքա՜ն  կարող  է  մեծ  լինել:  Մի  գիշեր,  երբ  հիշեցի  այն  մեծ  պատերազմի  ծանր  օրերն  ու  գիշերները,  միանգամից  վեր  թռա  ու  ճչացի.  «Սրտիս  մնացած  մասը  կնվիրեմ  բոլոր  նրանց,  ովքեր  կռվեցին  և   կեղտոտ  թշնամուն  մեր  հողից,  մեր  երկրից  ու  մեր  տնից  դուրս  վռնդեցին…»:
…Հիմա  այլևս  իմ  սիրտը  նմանվել  էր  մի  մեծ  քաղաքի,  դպրոց  ուներ,  հիվանդանոց  ուներ,  զորանոց  ուներ,  փողոց,  թաղ,  պողոտա  ուներ  և   դարձյալ  մի  աշխարհի  չափ  դատարկ  տեղ  ուներ…
Ինքս  ինձ  ասացի.  «Այլևս  բավական  է  ընտրություն  անել,  իմ  սիրտը  պատկանում  է  աշխարհի  բոլոր-բոլոր  լավ  մարդկանց՝  աշխարհի  այս  ծայրից  մինչև   մյուս  ծայրը…»:
Դուք  ինքներդ  տեսնում  եք՝  հիմա  միայն  մի  շա՜տ-շա՜տ  փոքրիկ  անկյուն  է  դատարկ  մնացել  սրտիս  մեջ:  Գիտեք՝  այդ  տեղը  ում  համար  եմ  թողել,  այո,  ճիշտ  է,  բոլոր  վատ  մարդկանց,  միայն՝  մի  պայմանով,  որ  հրաժարվեն  վատ  լինելուց  և   վատ  արարքներ  կատարելուց.  երեխաներին  չնեղացնեն,  ծովը  չկեղտոտեն,  կենդանիներին  չսպանեն  և   ոչ  մեկի  նկատմամբ  բռնություն  չգործադրեն…
Վատ  մարդիկ  էլ,  եթե  լավանան,  իրավունք  ունեն,  չէ՞,  իմ  սրտի  մեջ  մի  փոքրիկ  տնակ  ունենալու.  ..չէ՞։
Կարծում  եմ՝  եթե  վատ  մարդիկ  բարիանան  ու  գան,  դարձյալ  իմ  սրտի  մեջ  մի  փոքրիկ  տեղ  կմնա…գուցե  անտառների  համար,  սարերի,  ձկների,  եղնիկների,  փղերի…և   շատ  ուրիշ  բաների  համար…
Իսկապես,  զարմանալի  է,  հայտնի  չէ՝  սա  սի՞րտ  է,  թե՞  ծով:  Այսքան  փոքրիկ  սիրտն,  ախր,  ինչպե՞ս  է,  որ  երբեք  չի  լցվում:
Դե  լավ,  դա  ինձ  չի  վերաբերում:
Երբ  մեծանամ,  գուցե  հասկանամ,  թե  ինչու  է  այդպես,  սակայն  հիմա,  մինչև   այն  պահը,  երբ  դեռ  սրտիս  մեջ  տեղ  կա,  պետք  է  այդ  տեղը  նվիրեմ  լավ  ու  բարի  մարդկանց։
Սիրտը  հենց  դրա  համար  է,  ճիշտ  չէ՞։

Կարդացե՛ք ստեղծագործությունը և կատարե՛ք ա  և բ  առաջադրանքները.

ա) Մեկնաբանե՛ք հետևյալ մտքերը․

• Այսքան փոքրիկ  սիրտն,  ախր,  ինչպե՞ս  է,  որ  երբեք  չի  լցվում:
• Երբ հայրիկիս հորեղբայրը  դժվարությամբ,  մի  կերպ  տեղավորվում  էր  սրտիս  մեջ,  փողերի  հսկա  սնդուկը  դուրս  էր  մնում,  նա  էլ  հևիհև  դուրս  էր  վազում  սրտիցս,  որպեսզի  վերցնի  իր  սնդուկը…
• Գիտեք՝ այդ  տեղը  ում  համար  եմ  թողել,  այո,  ճիշտ  է,  բոլոր  վատ  մարդկանց,  միայն՝  մի  պայմանով,  որ  հրաժարվեն  վատ  լինելուց
• Տեսա, որ  այս  բոլոր  մարդիկ  տեղավորվել  են  սրտիս  ճիշտ  կես  մասի  մեջ,  ճիշտ  կեսի,  թեև   հանգիստ  նստել,  ասում,  խոսում  ու  ծիծաղում  էին,  և   ոչ  մեկը  չէր  բողոքում  տեղի  նեղվածքից:
• Սրտիս մնացած  մասը  կնվիրեմ  բոլոր  նրանց,  ովքեր  կռվեցին  և   կեղտոտ  թշնամուն  մեր  հողից,  մեր  երկրից  ու  մեր  տնից  դուրս  վռնդեցին…

բ) Ո՞ր մտքերն են արտահայտում  ստեղծագործության գաղափարը։ Պատասխանը հիմնավորե՛ք։

• Սրտում կարող են տեղավորվել բոլոր մարդիկ։
• Սիրտը տեղավորում է բոլոր բարի մարդկանց։
• Հարուստ մարդիկ սրտում տեղ չունեն։
• Սիրտը կարող ե տեղավորել նաև վատ մարդկանց։
• Սրտում կարող է իշխել միայն սերը։

Ինչքանո՞վ է իրական կամ երևակայական պատմվածքը:

2.Ավելորդ բառերը գտիր և նախադասություններից հանիր։

Էլի դարձյալ այդ մսսին ես խոսում։

Ամբողջ ճանապարհը ոտքով քայլեցի ։

Դու արդեն հե՞տ ես վերադարձել;

Կարմիր գույնի շատ ծաղիկներ հավաքեցինք։

Կրկին անգամ ասում եմ քեզ։

Նախ առաջին հերթին այս գործը պիտի լինի։

Քեզ մի հատ մարդ էր հարցնում։

Կարելի է մի հատ զանգել։

Ուրիշ այլ մարդիկ ավելի լավ կհասկանային։

3. Առածները լրացրու ընդգծված բառերի հականիշներով։

Չկա չարիք առանց ․․․։

Ջրի բերածը ջուրը ․․․։

Տերովին տերնա պահել,․․․գայլն է կերել։

Մտնելուց առաջ միտք արա, թե ոնց․․․։

Ինչքան գետնի երեսն է ,յոթ էնքան գետնի ․․․է։

4. Գտիր տրված բառերի նույնարմատ հականիշները։

Օրինակ ՝ կարևոր -անկարևոր։

Գեղեցիկ,հաճելի, մարդկային,գիտուն,դուրեկան,ուշադիր արժանի,թևավոր ախորժելի,գունեղ,բնական ,խելոք,կարևոր,լուրջ,անամպ,տեղյակ լուսավոր,գերակշռել,խոսուն,կարևոր։