Անծանոթ բառեր

Հավան – համաձայնություն

Մուրհակ – խոստմնագիր

Բադամ – նուշ

Սովդաքյար – առևտրական

Համրում – հաշվել

Աբուռ – ամոթ

Թառակ – բնակավայր

Ախար – չԷ՞ որ, բայց

Ցիփ – ամբողջովին

Սնանկ – չունևոր

Նամուս – պատիվ

Լիրբ – անառակ

Образуйте прилагательные

НА КРАЮ ЛЕСА

Старая лосиха – женский род

Весеннем солнышке – средний род

Длинные ноги – мужской род

Редком лесу – мужской род

Душистые почки – мужской род

Сладкий сок – мужской род

Прозрачными каплями – женский род

Высокое небо – средний род

Весеннего леса – женский род

маленький лосенок – мужской род

чуткая мать – женский род

сильная мать – женский род

Մթնոլորտի կազմը:  Մթնոլորտը Երկիր մոլորակը շրջապատող օդային թաղանթն է: Մթնոլորտը  մեր մոլորակի ամենավերին, ամենաթեթև և միաժամանակ՝ ամենաշարժունակ ոլորտն է: Մթնոլորտը կազմված է տարբեր գազերից: Դրանցից գերակշռողը եր­կուսն են՝ ազոտը (մոտ 4/5 մաս) և թթվածինը (մոտ 1/5 մաս): Մթնոլորտը պարունակում է նաև չնչին քանակությամբ ածխաթթու գազ, օզոն, արգոն, ջրածին և այլ գազեր: Բացի գազերից՝ մթնոլորտում կան նաև ջրային գո­լորշիներ, սառցե բյուրեղներ, փոշի և ծուխ:
Մթնոլորտի կառուցվածքը:  Մթնոլորտի ստորին սահմանը հա­մարվում է Երկրի մակերևույթը, իսկ վերինը հասնում է մինչև  3000 կմ բարձրությանը: Առանձին գազերի մոլեկուլներ կարող են նաև անցնել այդ սահմանը։

Գազերի մոլեկուլները (ատոմները) Երկրից շատ հեռու երբեք չեն ցրվում-հեռանում, որովհետև վերջի­նիս ձգողական ուժի շնորհիվ մթնոլորտը մնում է Երկրի վրա և միասին պտտվում նրա շուրջը: Այս ուժի շնորհիվ է, որ մթնոլորտի խիտ շերտը և հիմնական զանգվածը գտնվում են Երկրի մակերևույթին մոտ: Ուստի ըստ բարձրության օդի խտությունը և զանգվածը նվազում են: Դա է փաստում նաև այն, որ օվկիանոսի ափին 1 մ³ օդի զանգվածը 0°C-ում  1,3 կգ է, իսկ 40 կմ բարձրության վրա դառնում է ընդամենը 4 գրամ:
Բացի օդի խտությունից՝ ըստ բարձրության փոխվում են նաև օդի ջեր­մաստիճանը, գազերի բաղադրությունը, խոնավությունը և այլն: Հաշվի առ­նելով այդ փոփոխությունները՝ մթնոլորտում առանձնացնում են մի քանի շերտ:
Ըստ բարձրության՝ իրար են հաջորդում հետևյալ հիմնական շերտերը. ներքնոլորտ, վերնոլորտ  և  ար­տաքին ոլորտ:
Ներքնոլորտը մթնոլորտի ամենաստորին և, միաժամանակ՝ ամենակարևոր շերտն է:
Ներքնոլորտի հաստությունը բևեռային շրջաննե­րում 8-10 կմ է, իսկ հասարակածային լայնություննե­րում՝ 17-20 կմ:
Այստեղ է կենտրոնացած մթնոլորտի ամբողջ զանգ­վածի մոտ 4/5 մասը: Ներքնոլորտում են առաջանում ամպերը, անձրևը, ձյունը, կարկուտը, կայծակն ու ամպերը։
Վերնոլորտը  տարածվում է ներքնոլորտից վեր՝ մինչև 50-55 կմ բարձրությունները: Այս­տեղ օդն ավելի նոսր է, ջրային գոլորշի­ների պարունակությունն աննշան է, իսկ ամպեր գրեթե չեն գոյանում:

Վերնոլորտում՝ մոտ 25-30 կմ բարձրությունների սահ­մանում, գտնվում է օզոնային շերտը: Այս շերտը  կլանում է Արեգակից եկող, կյանքի համար վտանգավոր ուլտրամա­նուշակագույն ճառագայթները:
Արտաքին ոլորտը մթնոլորտի ամենաբարձր ու ամե­նահաստ շերտն է: Այս շերտի վերին սահմանը հասնում է 2000-3000 կմ, այսինքն՝ մթնոլորտի վերին սահմանին:
Արտաքին ոլորտում մթնոլորտի խտությունն ամենա­փոքրն է, օդը  անչափ նոսր է, ջրային գոլորշիներն ամբող­ջովին բացակայում են:
Մերձբևեռային շրջաններում, հատկապես՝ ձմռանը, վերնոլորտում դիտվում է հյուսիսափայլի կամ բևեռափայլի երևույթ: Դա մութ երկնքի ֆոնի վրա առաջացնում է գույնզգույն լուսավոր բծերի գեղեցիկ պատկեր և Երկրի մակերևույթը լուսավորում է թույլ, գրավիչ լույսով:

136. Փորձ, հարձում, բարձունք, ուրց, լացակումած, ընթերցել, քաղցրություն,լռակյաց, հանդպակաց, լվացք, գնացք, նստվացք, նրբանցք։

137. Զմրուխտ, թխկի, նախշուն, կխտար, նախկին, բախտ, ողկույզ, ճեղք, կողպեք։

Բախտը իմ դժվարության բանալին բացեց ես գտա Թխկի ծառը վորը ինձ բերում է միշտ հաջողություն։

138. Գաղտնիք, սանդուխք, ճեզքել, խաղտել, վախկոտ, տախտակ, եղբայր։

Իմ եղբայրը չի կարողանում գախտնիք պահել։

139. Խրոխտ, թուխտ, խեխղել, ծախսել, կամխք,

Մարզը անվանվել է բիբլիական Արարատ լեռան անունով: Արարատը Հին Հայաստանի ամենաբարձր լեռն է․ բարձր գագաթը 5165 մ է, իսկ փոքր գագաթի՝ Սիսի բարձրությունը 3925 մ է: 

Արարատ անվանումն է կրում նաև Հայկական բարձրավանդակի խոշորագույն շրջաններից մեկը՝ Արարատի հարթավայրը:

Այս շրջանը հայտնի է եղել հայոց պատմության ընթացքում՝ «Որդան կարմիր» կոչվող ներկով: Ներկը ստացվում է նույն անունն ունեցող միջատից: 

Արարատի մարզը հայտնի է «Խոսրովի անտառ» պետական ​​արգելոցով՝ որը տարածվում է մինչև Գեղամա լեռնաշղթա: 

Արարատի մարզում տեղակայվել Հայաստանի պատմական մայրաքաղաքները՝ Արտաշատը և Դվինը:

Մարզի այլ տեսարժան վայրերից են Խոր Վիրապի վանքը (XVII դ.), Աղջուց վանքը (XIII դ.), Հավուց Թարը (X-XVIII դդ.), Շենացու վանքը (VI – XV դդ.), Կակավաբերդ ամրոցը (IV – XII դար), ինչպես նաև հին մայրաքաղաք Դվինի ավերակները:

Կը խաղան – խաղում են

Կը շտապեմ – շտապում եմ

կ’ըլլայ – լինում է

Դեռ բան ունիմ ըսելիք – դեռ պիտի բան ասեմ

Կը խնդրէ – խնդրում է

Իսկ ինծի համա՞ր ինչ ըսաւ Աստուած – իսկ ինձ համար ինչ ասավ Աստված։

հարցուց գայլը – հարցրեց գայլը

Հը, Աստուած ի՞նչ ըսաւ – ինչ ասեց Աստված

Քեզմէ աւելի անխելք մարդ ուրկէ՞ – քեղնից ավել անխելք մարդ որտեղ է ։

Անխելք Մարդը
Ժամանակին աղքատ մարդ մը կար. որքան կ’աշխատէր, որքան կը չարչարուէր,
նորէն ալ նոյն աղքատը կը մնար: Յուսահատ, օր մը որոշեց երթալ Աստուծոյ մօտ եւ
հասկնալ, թէ ե՞րբ այս աղքատութենէն պիտի ազատէր, եւ ինքն իրեն համար բան մը
խնդրէր: Ճամբան գայլի մը կը հանդիպի.

• Ճամբադ բարի, մարդ-եղբայր, ո՞ւր կ’երթաս,- կը հարցնէ գայլը:
• Աստուծոյ մօտ,- կը պատասխանէ աղքատը,- տարտ ունիմ պատﬔլիք:
• Երբ որ հասնիս Աստուծոյ մօտ,- կը խնդրէ գայլը,- ըսէ որ շատ անօթի գայլ մը կայ,
  գիշեր-ցերեկ սար ու ձոր կը պտըտի, ուտելու բան չի գտներ, հարցո՛ւր՝ ﬕնչեւ ե՞րբ
  անօթի պիտի մնայ. ըսէ՛ եթէ զինք ստեղծեր ես, ինչո՞ւ ուտելիք չես հասցներ իրեն:
• Լա՛ւ,- կ’ըսէ մարդը եւ կը շարունակէ ճամբան: Շատ կ’երթայ թէ քիչ, կը հանդիպի
  սիրուն աղջկայ մը:
• Ո՞ւր կ’երթաս, եղբայր,- կը հարցնէ աղջիկը: – Աստծոյ մօտ:
• Երբ որ տեսնես Աստծուն,- կ’աղաչէ սիրուն աղջիկը,- ըսէ որ երիտասարդ, առողջ,
  հարուստ աղջիկ մը կայ, բայց չի կրնար ուրախ ըլլալ, բախտաւոր զգալ ինքզինք. Ի՞նչ
  պիտի ըլլայ անոր վիճակը:
• Կ’ըսեմ,- կը խոստանայ ճամբորդը եւ կ’երթայ ու կը հանդիպի ծառի մը, որ թէեւ
  ջրափին կանգնած էր, բայց չոր էր:
• Ո՞ւր կ’երթաս, ով ճամբորդ,- կը հարցնէ չոր ծառը: – Աստծոյ մօտ կ’երթամ: – Կեցի՛ր, ես
  ալ ըսելիք մը ունիմ,- կը խնդրէ չոր ծառը,- Աստծուն կ’ըսես՝ այս ի՞նչ բան է, բուսեր եմ
  զուլալ ջուրի ափին, բայց ամառ-ձﬔռ չոր կը մնամ, ե՞րբ պիտի կանաչիմ: Աղքատը այս
  խնդրանքն ալ լսեց եւ շարունակեց ճամբան: Այնքան գնաց, ﬕնչեւ գտաւ Աստծուն:
  Բարձր ժայռի մը տակ, ժայռին կռթնած, ծեր մարդու կերպարանքով նստած էր
  Աստուած:
• Բարի օր,- ըսաւ աղքատը եւ կեցաւ Աստուծոյ առջեւ:
• Բարով եկար- պատասխանեց Աստուած,- ի՞նչ կ’ուզես:
• Այն կ’ուզեմ, որ բոլորին հաւասար նայիս, մէկուն աւար չտաս, մէկուն՝ խաւար, ես
• այնքան կը տանջուիմ, այնքան կ’աշխատիմ, նորէն ալ չեմ կրնար կուշտ փորով հաց
• գտնել. իսկ շատերը, որ իմ կէսիս չափ ալ չեն աշխատիր, հարուստ ու հանգիստ
• կ’ապրին:
• Գնա,- Աստուած ըսաւ,- բախտ տուի քեզի, գնա՛ վայելէ՛…
• Դեռ բան ունիմ ըսելիք, Տէր,- ըսաւ աղքատը եւ պատﬔց անօթի գայլին, սիրուն աղջկան
• եւ չոր ծառին խնդրանքները: Աստուած բոլորին ալ պատասխան տուաւ եւ աղքատը,
• շնորհակալութիւն յայտնելով, հեռացաւ: Վերադարձին չոր ծառին հանդիպեցաւ:
• Ինծի համար Աստուած ի՞նչ ըսաւ,- հարցուց չոր ծառը:
• Ըսաւ՝ տակդ ոսկի կայ, ﬕնչեւ այդ ոսկին չհանեն, որ արմատներդ հողին հասնին, դուն
• չես կանաչիր,- պատﬔց մարդը:
• Ալ ո՞ւր կ’երթաս. եկուր ոսկին հանէ, ինծի համար ալ լաւ կ’ըլլայ, քեզի համար ալ. դուն
• կը հարստանաս, ես կը կանաչիմ:
• Չէ՜, ես ժամանակ չունիմ, կը շտապեմ,- պատասխանեց աղքա տը,- Աստուած ինծի
• բախտ տուաւ, պէտք է երթամ բախտս գտնեմ, վայելեմ,- ըսաւ ու գնաց:
• Հասաւ սիրուն աղջկան.
• Ի՞նչ լուր բերիր ինծի համար:
• Աստուած ըսաւ, որ պէտք է կեանքիդ ընկեր մը գտնես, այն ատեն տխուր չես ըլլար,
• ուրախ ու երջանիկ կ’ապրիս:
• Եթէ այդպէս է, ուրեմն դո՛ւն եղիր իմ կեանքիս ընկերը:
• Չէ՜, կեանքիդ ընկեր ըլլաու ժամանակ չունիմ, Աստուած ինծի բախտ տուաւ, պէտք է
• երթամ բախտս գտնեմ, վայելեմ,- ըսաւ աղքատը եւ հեռացաւ:
• Անօթի գայլը ճամբուն վրայ կը սպասէր.
• Հը, Աստուած ի՞նչ ըսաւ:
• Եղբայր, Աստուծոյ քով գացած ատենս, քեզմէ յետոյ սիրուն աղջկայ մը եւ չոր ծառի մը
• հանդիպեցայ. աղջիկն ապսպրեց, որ հարցնեմ թէ ինքը ինչո՞ւ չի կրնար ուրախ ապրիլ

ծառն ալ՝ թէ ինչո՞ւ ինք գարուն ամառ չոր է: Աստծուն պատﬔցի, ըսաւ՝ աղջկան ըսէ
իրեն համար կեանքի ընկեր մը թող գտնէ, կը բախտաւորուի, ծառին ալ ըսէ՝ տակը ոսկի
կայ, պէտք է այդ ոսկիները հանեն, որ արմատները հողին հասնին եւ կանաչի: Եկայ
իրենց պատﬔցի. ծառն ըսաւ՝ դէ եկուր հանէ ոսկին տար, աղջիկն ալ թէ՝ ես քեզ
կ’ընտրեմ որպէս կեանքիս ընկեր: Ըսի՝ չէ՜, չեմ կրնար, Աստուած ինծի բախտ տուաւ,
պէտք է երթամ բախտս գտնեմ, վայելեմ:

• Իսկ ինծի համա՞ր ինչ ըսաւ Աստուած,- հարցուց գայլը:
• Քեզի համար ըսաւ՝ անօթի մնաս, ﬕնչեւ անխելք մարդ մը գտնես, ուտես, կշտանաս:
• Քեզմէ աւելի անխելք մարդ ուրկէ՞ գտնեմ, որ ուտեմ,- ըսաւ գայլը եւ կերաւ անխելք
  աղքատին:

Դասարանական առաջադրանքներ

1․ Կարդացե՛ք կոտորակները․

  , , , , ,

2․ Գրիր այն կոտորակը, որին հավասար է տրված բաժինների գումարը

 =   2\6

  = 5\10

  =5\20

3․ Բաժինների գումարի տեսքով ներկայացրեք սովորական կոտորակը․

 +1\7+1\7+1\7+1\7+1\7=5\35

 +1\7+1\7+1\7=3\21

 +1\4+1\4+1\4=3\12

 +1\11+1\11+1\11+1\11+1\11+1\11+1\11+1\11+1\11+1\11=10 \110

4․ Հաշվեք արտահայտության արժեքը․

5․  Քանի՞ աստիճան է ուղիղ անկյան հինգ վեցերորդ մասը։ 5

Տնային առաջադրանքներ

1․ Գրիր այն կոտորակը, որին հավասար է տրված բաժինների գումարը

 = 4\16

  = /4\12

2․ Բաժինների գումարի տեսքով ներկայացրեք սովորակն կոտորակը․

 +1\10+1\10+1\10=3\30

 + 1\7+1\7+1\7+1\7+1\7+1\7=6\49

 + 1\2+1\2+1\2=3\6

 +1\8+1\8+1\8+1\8+1\8=5\40

 +1\3+1\3+1\3+1\3+1\3=5\15

 +1\3+1\3=2\6

4․ Հաշվեք արտահայտության արժեքը․

=20\8

=43\62

=65\1

5. Գտնել ուղղանկյունանիստի ծավալը, եթե նրա բարձրությունը 8սմ է, իսկ հիմքը քառակուսի է, որի կողմը երկու անգամ փոքր է ուղղանկյունանիստի բարձրությունից։

Ինձ թվում էր, որ գարունը իմ ընկերն էր։ Ես սիրում եմ գարունը, հատկապես՝ մարտը։ Մարտի 7-ին իմ ծննդյան օրն է, իսկ մարտի 26-ին իմ մայրիկի ծննդյան օրն է։ Գարունը լի է անակնկալներով։ Առավոտյան մռայլ է, իսկ երեկոյան արև է բացվում։ Գարնան մի գեղեցիկ օր հիասքանչ եղանակ էր, բայց ես զարմացել էի, որ 24 ժամ արև էր։ Ես ցանկացա ստուգել, թե ինչն է պատճառը։ Ես շատ հետաքրքրասեր եմ, այդ պատճառով ես ամեն ինչից հետաքրքրվելով իմացա, որ Անտարկտիդայից եկել են քաղաք մի քանի պինգվին։ Այդ պինգվինները այնքան սառն էին, որ կարծես սառույց լինեին։ Այդ պատճառով արևը փորձում էր էնպես անել, որ մենք չմրսեինք։ Այդ պինգվինները շատ տարօրինակ էին, նրանք չէին սիրում ցուրտը։ Նրանք սիրում էին արև և տաք տեղեր: Նրանք եկել էին մեր երկիր, որովհետև շատ մրսած էին։ Պարզվեց, որ նրանք ամենևին էլ պիգվին չեն, նրանք շնիկներ էին։ Ցանկացել էին սպասել մինչև ամառ ,նոր գային, բայց չեն դիմացել ցրտին և մտածել էին, եթե արդեն գարուն է, ինչու սպասեն ամառվան։ Նրանք եկան և ցանկացան ապրել մեր երկրում, մենք էլ չմերժեցինք, և նրանք դարձան մեր լավագույն ընկերները։