ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

• Նկարագրե՛ք Լոռու մարզի աշխարհագրական դիրքը:

Լոռու մարզը գտնվում է Հայաստանի հյուսիսային մասում և սահմանակից է Վրաստանին։ Այն աչքի է ընկնում խիստ լեռնային ռելիեֆով, խորը կիրճերով, հատկապես Դեբեդի հովիտը և հարուստ անտառային ծածկույթով։ Լինելով ջրառատ տարածաշրջան՝ այն միաժամանակ հանդիսանում է երկրի կարևորագույն տրանսպորտային միջանցքը, որը Հայաստանը կապում է Վրաստանի և արտաքին աշխարհի հետ։

• Վերլուծե՛ք Լոռվա մարզի բնառեսուրսային ներուժը:

Լոռու մարզի բնառեսուրսային ներուժը հիմնված է երեք հենասյուների վրա.

Հանքահումքային պաշարներ. Մարզը Հայաստանի մետաղաձուլության կենտրոնն է՝ շնորհիվ պղնձի, մոլիբդենի և բազմամետաղային հարուստ հանքավայրերի (Թեղուտ, Ալավերդի, Շամլուղ), ինչպես նաև շինանյութերի (տուֆ, բազալտ) պաշարների։

Ջրային և էներգետիկ ներուժ. Դեբեդ գետը և նրա վտակները ստեղծում են հզոր հիդրոէներգետիկ բազա և ապահովում են ջրի առատություն թե՛ արդյունաբերության, թե՛ գյուղատնտեսության համար։

Կենսաբանական և ռեկրեացիոն ռեսուրսներ. Խիտ անտառային ծածկույթը և լեռնային մարգագետինները նպաստում են անասնապահությանը, մեղվաբուծությանը և էկոզբոսաշրջության զարգացմանը։

• Առանձնացրե՛ք Լոռու քաղաքները և հայտնի գյուղերը:

Լոռու մարզի քաղաքներն են Վանաձորը, Ալավերդին, Ստեփանավանը, Սպիտակը, Տաշիրը, Ախթալան, Թումանյանը և Շամլուղը։ Հայտնի գյուղական բնակավայրերից են Դսեղը, Հաղպատը, Սանահինը, Օձունը, Լոռի Բերդը, ինչպես նաև մոլոկաններով բնակեցված Ֆիոլետովո և Լերմոնտովո գյուղերը։

• Մարզում արդյունաբերության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։

Լոռու մարզի տնտեսության հիմքը լեռնահանքային արդյունաբերությունն է, որն ապահովում է մարզի արդյունաբերական արտադրանքի մեծ մասը։ Այս ճյուղի առանցքը պղնձի և մոլիբդենի հանքանյութի արդյունահանումն ու վերամշակումն է, որի հիմնական կենտրոններն են Թեղուտը, Ալավերդին և Ախթալան։

Երկրորդ կարևոր ուղղությունը սննդամթերքի արտադրությունն է, որտեղ առաջատար դեր ունի կաթնամթերքի, հատկապես բարձրորակ պանիրների արտադրությունը Տաշիրի և Ստեփանավանի տարածաշրջաններում։ Մարզում զարգացած է նաև հացաբուլկեղենի, մսամթերքի և պահածոների արտադրությունը։

Զգալի տեղ է զբաղեցնում նաև թեթև արդյունաբերությունը, մասնավորապես տեքստիլ և կարի արտադրությունը Վանաձորում և Սպիտակում, որոնք ունեն արտահանման մեծ պոտենցիալ։ Բացի այդ, մարզում առկա են էներգետիկայի (ՀԷԿ-եր), քիմիական արդյունաբերության և շինանյութերի (քարի վերամշակում) արտադրության հզորություններ։

• Գյուղատնտեսության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։

Լոռու մարզի գյուղատնտեսության առաջատար ճյուղը անասնապահությունն է, որը հիմնված է ընդարձակ արոտավայրերի և մարգագետինների վրա։ Այստեղ առանձնակի նշանակություն ունի կաթնատու անասնապահությունը, մսամթերքի արտադրությունը և մեղվաբուծությունը։ Բուսաբուծության մեջ առաջնային են կարտոֆիլի, կաղամբի և հացահատիկային մշակաբույսերի ցանքատարածությունները, իսկ Դեբեդի հովտի ավելի տաք գոտիներում զարգացած է նաև պտղաբուծությունը։ Այս ամենը համակցված ստեղծում է ամուր հիմք մարզի սննդի արդյունաբերության զարգացման համար։

• Մարզում ինչպիսի՞ նշանավոր վայրեր գիտես։

Լոռվա նշանավոր վայրերից են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ժառանգության մաս կազմող Հաղպատի և Սանահինի վանքերը, Օձունի հնագույն տաճարը և Ախթալայի որմնանկարազարդ վանական համալիրը։ Բնական և մշակութային տեսարժան վայրերի շարքում առանձնանում են Ստեփանավանի դենդրոպարկը, Լոռի Բերդի ամրոցը և Դսեղում գտնվող Հովհաննես Թումանյանի տուն-թանգարանը։ Զբոսաշրջիկների համար գրավիչ են նաև Դեբեդի կիրճի գեղատեսիլ համայնապատկերները և Արևացագի ձորը։

• Ինչ առանձնահատկությամբ է աչքի ընկնում մարզը։

Լոռու մարզն առաջին հերթին աչքի է ընկնում իր ինքնատիպ բնակլիմայական պայմաններով, որտեղ խոնավ կլիման և մեղմ ամառները նպաստում են Հայաստանի ամենաընդարձակ ու խիտ անտառային զանգվածների գոյությանը։ Այն միակ տարածաշրջանն է, որտեղ լեռնային բարձր դիրքը համադրվում է Դեբեդի խորը կիրճի ցածրադիր հատվածների հետ՝ ստեղծելով ուղղաձիգ գոտիականության կտրուկ հակադրություններ։ Մարզը բացառիկ է նաև իր մշակութային շերտով, քանի որ այստեղ են կենտրոնացված երկրի ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության հուշարձանների զգալի մասը, որոնք ներդաշնակորեն ձուլված են կանաչապատ լանդշաֆտին։ Լոռին առանձնանում է նաև իր էթնո-մշակութային խայտաբղետությամբ, մասնավորապես մոլոկանների ավանդական համայնքների առկայությամբ, ինչը տարածաշրջանին հաղորդում է յուրահատուկ կոլորիտ։

• Վերլուծր՛ր Լոռու բնակչության առանձնահատուկ գծերը։

Լոռու բնակչությունն առանձնանում է էթնիկ բազմազանությամբ, հատկապես ռուս մոլոկանների և հույների ինքնատիպ համայնքներով։ Տեղացիներին բնորոշ է բնության հետ սերտ կապը, հարուստ բարբառը և հումորի զգացումը, որոնք արտացոլված են Թումանյանի ստեղծագործություններում։ Ժողովրդագրական պատկերի վրա մեծ հետք են թողել երկրաշարժն ու արդյունաբերական անցյալը, ինչը ձևավորել է տոկուն, բայց միաժամանակ բարձր կրթական ու մշակութային արժեքներ կրող հանրություն։