Բազմապատկման տեղափոխական հատկությունը

1․Հաշվի՛ր՝ օգտվելով բազմապատկման տեղափոխական հատկությունից։

20 718 50=20x50x718=1000×718=718000                                                                                                                                                                                                                                                                                                          

            
            
            
            
            
            
            
            

80 60 50=80x60x50=4800×50=240000

            
            
            
            
            
            
            
            

30 24 50 20=30x20x50x24=600x50x24=3000×24=720000

            
            
            
            
            
            
            
            

40 48 25=40x25x48=40×25=1000×48=48000

            
            
            
            
            
            
            
            

40 70 50=40x50x70=40×50=2000×70=140000

            
            
            
            
            
            
            
            

50 42 40 20=50x20x42x40=50×20=1000×40=40000×42=1 680 000

            
            
            
            
            
            
            
            

2․Դի՛ր փակագծերն այնպես, որ վերականգնվի հավասարությունը։

840+200-(280-80)=840

550-(370-400:20)=200

700-(700-600 5=200

600-(300+800:4)=100

Բույսերի և կենդանինների խնամքի ընտրության խումբ

Վայրը՝ Հյուսիսային դպրոց-պարտեզ

Օր՝ դեկտեմբերի 10

Մասնակիցներ՝ Հյուսիսային դպրոցի բույսերի, կենդանիների ընտրությամբ խումբ

Ընթացքը

Հյուսիսային դպրոցի ընտրությամբ գործունեության խմբերի ստուգատեսին են մասնակցում նաև բույսերի և կենդանիների խնամքի ընտրության խումբը:

Բույսերի և կենդանիների խնամք ընտրությամբ գործունեության սովորողների հետ իրականացնելու ենք՝

Տնկիների անձնագրավորում

Մագլցող բույսեր՝ վայրի խաղող, բաղեղ
Յասամանների պուրակ
Բալերի պուրակ
Տնկարան

Ջուրը

Երկրի վրա ջուրը ամենուր է: Ջուր կա հողում, օդում, բույսերի ու կենդանիների մեջ, մարդու օրգանիզմում:
Ջուրը կարող է լինել ոչ միայն հեղուկ վիճակում, այլև պինդ՝ սառույցի, կարկուտի, ձյան տեսքով, և գազային՝ գոլորշի, ինչը հաճախ եք տեսել թեյնիկով ջուր եռացնելիս: Մի վիճակից մյուսին անցնելով՝ ջուրն անընդհատ շարժվում է:
Գործնական աշխատանք՝
1.Հոտ քաշենք և համտեսենք ջուրը և կհամոզվենք, որ այն անհոտ ու անհամ է:
2.Վերցնենք թափանցիկ բաժակ և մեջը գոլ ջուր լցնենք: Մեկ այլ բաժակում նախապատրաստենք սառը ջուրը և գունավորենք այն: Ապա զգուշությամբ, բաժակի եզրով սառը ջուրը լցնենք տաք ջրի վրա: Կտեսնենք, որ սառը ջուրը նստել է հատակին, այսինքն՝ ավելի ծանր է:
3. Ջրով բաժակի մեջ մի գդալ շաքարավազ լցնենք ու խառնենք: Ու՞ր կորավ շաքարը: Մի կում անենք և կհամոզվենք, որ ջուրը քաղցր է: Շաքարը լուծվել է ջրի մեջ: Ջուրը լուծիչ է:

Գումարման տեղափոխական հատկությունը

1․ Հաշվի՛ր՝ օգտվելով գումարման տեղափոխական հատկությունից։

393+600+7+3000=393+7+600+3000=400+3600=4000

12000+6214+8000=12000+8000=20000+6214=26214

6480+224+500+20=500+20=520+224=744+6480=7224

375+600+25+300=300+25=325+600=925+375=1300

796+200+4+450=450+4=454+200=654+796=1450

38000+6550+2000=38000+2000+6550=46550

42300+142+2000+700=42300+700+2000+142=45142

750+2807+880+250=250+750=1000+880+2807=4687

2. Կատարի՛ր գործողությունները։

90կմ+234կմ+210կմ=90+210=300+234=534կմ

8կմ250մ-3կմ=5կմ250մ

6կմ420մ+3կմ200մ=9կմ620մ

6կմ700մ+300մ=6կմ1000մ=7կմ

30կմ+352կմ+170կմ=30+170=200+352=552կմ

8կմ420մ-210մ=8կմ210մ

5կմ385մ+7կմ400մ=12կմ785մ

8կմ200մ+800մ=8կմ1000մ=9կմ

3 Հաշվի՛ր ուղղանկյան պարագիծը, եթե նրա կողմերից մեկը 48մմ  է, իսկ մյուսը 18մմ-ով մեծ է այդ կողմերից։
48+18=66      48+48+66+66=228

4․ Հաշվի՛ր ուղղանկյան պարագիծը, եթե նրա կողմերից մեկը 48մմ է, իսկ մյուսը 3 անգամ մեծ է այդ կողմերից։48×3=144  48+48+144+144=384

5․ Եթե Աննայի մտապահած թվից հանենք 20, իսկ Սոնայի մտապահած թվին գումարենք 40, կստանանք հավասար թվեր։ Որքանու՞վ է Աննայի մտապահած թիվը մեծ Սոնայի մտապահած թվից։40+20=60

6 Եթե Գոհարի մտապահած թիվը մեծացնենք 120-ով, իսկ Լուսինեի մտապահած թիվը փոքրացնենք  100-ով, ապա կստանանք հավասար թվեր։ Որքա՞ն է Լուսինեի ու Գոհարի մտապահած թվերի տարբերությունը։ 120+100=220

Խնդիրներ տարիքների վերաբերյալ

1 Տաթևիկը 17 տարեկան է, իսկ նրա եղբայրը՝ Հայկը, 3 տարով ավելի փոքր է Տաթևիկից: Քանի՞ տարեկան է Հայկը:

17-3=14            Պատ.՝14

2. Աշոտի մայրիկը 30 տարեկան է, իսկ Աշոտը նրանից փոքր է 20 տարով։ 6 տարի հետո մայրիկը Աշոտից քանի՞ տարով մեծ կլինի:

30-20=10   30+6=36   10+6=16   36-16=20   Պատ՝.20

3. Անին 5 տարեկան է, իսկ հայրիկը նրանից մեծ է 7 անգամ: 5 տարի հետո հայրիկը Անիից քանի՞ անգամ մեծ կլինի:

5×7=35     35+5=40  5+5=10  40:10=4           Պատ.՝4

4. Կարինեի պապիկը 60 տարեկան է։ Կարինեն իր պապիկից փոքր է 6 անգամ։ 7 տարի հետո Կարինեն քանի՞ տարով փոքր կլինի իր պապիկից։

60:6=10   10+7=17   60+7=67  67-17=50  Պատ.՝50

Իմ խնդիրը:

Արսենը 13 տարեկան է, իսկ Միլենան 8 տարեկան է: Քանի տարով է մեծ Արսենը Միլենայից:

13-8=5    Պատ.՝5

Էրեբունի թանգարանում

Մենք դասընկերներով գնացել էինք Էրեբունի թանգարան,այնտեղ շատ լավ էր: Մենք Էրեբունի քաղաքի պատմությունը սովորեցին, իմացանք ,թե ինչպես են հին ժամանակներում կռիվներին մասնակցել, ինչ հագուստ են հագել և ինչ զենքեր են գտագուրծել: Մենք փորոցինք հողը և գտանք քարեր,նոր տեղեկություններ իմացանք հնագույն ժամանակների մասին: Այդ օրը շատ լավ անցավ Էրեբունի թանգարանում:

ՎԵՐՋ

Երջանիկ Խրճիթը

Զմրուխտյա գետակի վրա մի խեղճ ջրաղաց կար:

Ջրաղացի դռան առջև, կանաչ ուռենու տակ, թիկն էր տվել ջրաղացպանը և չիբուխը գոհ ծխում. կողքին նստել էր կինը, իսկ նրանց աչքերի առջև մի սիրուն մանուկ՝ նրանց երեխան, խաղ էր անում:

Մեղմիկ սոսափում էր ուռենին, և ջրաղացն անուշ մտմտալով, ասես հին օրերից մի հին հեքիաթ էր պատմում:

Ինչպես եղավ, մի օր այդ սիրուն մանուկը վազելով թիթեռնիկի հետևից, հեռացավ ջրաղացից, ընկավ մացառների մեջ, անցավ ձորակից ձորակ, կորցրեց ջրաղացի շավիղը ու գնաց, գնաց, հասավ մեծ ճանապարհին, նստեց եզերքին ու լաց եղավ:

Անցավ մի քարավան. մի ուղևոր տեսավ լացող մանուկին, խղճաց, վեր առավ և իր հետ տարավ:

Տարավ իր տունը, և որովհետև զավակ չուներ, որդեգրեց նրան:

Մանուկը մեծացավ, դարձավ մի շնորհալի երիտասարդ:

Ամենքը սիրում էին նրան և ուրախանում նրա վրա, բայց նա տխուր էր, միշտ տխուր:

Երբ երեկոները մենակ նստում էր իրենց շքեղ պատշգամբում, որի շուրջը բացվում էր պարտեզը՝ հովասուն ծառերով և կարկաչյուն շատրվաններով, նրա հոգին սլանում էր մի ուրիշ վայր, որ հեռավոր երազի պես մեկ երևում էր, մեկ չքանում…Երևում էր մի խեղճ ջրաղաց զմրուխտյա գետակի վրա, որ օր ու գիշեր մանկության պես սիրուն մի հին հեքիաթ էր պատմում, տեսնում էր երկու հարազատ դեմքեր՝ նստած կանաչ ուռենու տակ. մեկը մտքի մեջ ընկած չիբուխ է ծխում, մյուսը արցունքոտ աչքերով նայում է հեռուն:

-Ինչո՞ւ ես տխուր, իմ որդի, -ասում էր հարուստ հայրը նրան.-ի՞նչդ է պակաս, թե՞ սեր ունիս մի աղջկա, հայտնի՛ր, թե չէ, ի՞նչ կա…

Եվ խնջույք էր սարքել բարի հայրը որդուն ուրախացնելու համար. դահլիճները լուսավորված էին ջահերով. նազելի աղջիկները պատել էին երիտասարդի շուրջը, ասում ու ծիծաղում:

Երիտասարդը խնջույքի ժամանակ  աննկատ դուրս ելավ դահլիճներից, անհայտացավ խավարի մեջ ու էլ չվերադարձավ:

Նա գնաց, շրջեց, թափառեց շատ ու շատ տեղեր, հարցուփորձ արավ և մի օր վերջալույսի շողերի տակ տեսավ զմրուխտյա գետակի վրա մի խեղճ ջրաղաց: Տեսավ՝ ջրաղացին կռնակը տվել է մի հին խրճիթ, որի բուխարիկից մարմանդ ծուխ է ելնում:

Մոտեցավ խրճիթին, կամացուկ նայեց լուսամուտից ներս. նստել էր մի ալևոր մարդ և մտախոհ չիբուխ էր ծխում. մի երերուն պառավ ցամաքած ձեռքերով սեղան էր փռում:

Երբ նրանք հացի նստան, պառավը վերցրեց մի կտոր հաց ու ասավ.

-Այս էլ որդուս բաժինը:

-Ա~յ կնիկ, այս քանի տարի է, միշտ էլ որդուս բաժինն ես պահում ու առավոտ անծանոթ անցորդներին տալիս… Հե~յ, մեր որդին էլ չի գա:

-Ա~յ մարդ, աստված գիտե՝ մեր որդին հիմի ում պատի տակ կուչ է եկել. ուրիշի մոր ձեռքին է նայում, կարելի է այն մոր տղան էլ հեռու տեղ է, ու ես նրան իմ որդու բաժինն եմ տալիս. ի՜նչ իմանաս, կարելի է նա էլ իմ որդուն իր բաժինն է տալիս…

Այդ միջոցին ներս ընկավ որդին, գրկեց մորն ու հորը, համբուրեց և լաց եղավ:

-Ա~ ա~ , մեր որդին,-բացականչեցին ծերունիները և գրկների մեջ առան իրենց կորած, կարոտած որդուն և լաց եղան:

Օջախի մեջ կարմիր կրակը ուրախ-ուրախ թևին է տալիս, պայծառ ու տաք ժպիտով լցնում երջանիկ խրճիթը:

Ջրաղացը անուշ-անուշ մտմտալով, մանուկ օրերից մի հեքիաթ էր պատմում՝ մանկության պես սիրուն, մանկության պես ոսկի…

Պատմվածքում կանաչով նշված բառերը բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:

Զմրուխտյա-զմրուխտից

Ջրաղաց-Հացահատիկ աղալու ջրային աղաց՝ աղորիք:

չիբուխ-ծխափող

մացառ-Փշոտ թփաբույս:

 քարավան-Բեռնատար գրաստների (ձիերի, ուղտերի ևն)՝ բեռներ ու մարդկանց:

հովասուն-Հով տեղերում սնված՝ մեծացած՝ ապրած: Հով, զով:

 բուխարիկի-Պատի մեջ շինված վառարան՝ մեծ ու բաց կրակարանով:

երերուն-Երերացող, տարուբերվող:

թևին է տալիս- Ձեռքին է հարվածում

Պատմվածքում  կապույտով նշված բառերի հոմանիշները գրի՛ր:

մանուկ-Փոքր

 սոսափում-խշխշալ

շավիղ-ճանապարհ, ուղի, արահետ, կածան, ճլղա :

եզերք-Եզր, ծայր:

 ուղևոր-ճամփորդ, ճանապարհորդ:

շնորհալի-Տաղանդավոր:

շքեղ-Գեղեցիկ:

նազելի-Խաղողի մի տեսակ:

աննկատ-Անտեսանելի:

անհայտ-Անծանոթ:

վերջալույս-իրիկուն:

խրճիթ-Տուն, Տնակ:

ալևորց-Ծեր, ծերունի:

առավոտ-լուսաբաց:

Հրազդան գետի մասին

Ունի 141 կմ երկարություն։ Ավազանի մակերեսը 2650 կմ2 է (առանց Սևանա լճի)։ Սկիզբ է առնում Սեևանա լճից, հոսում հարավարևմտյան ընդհանուր ուղղությամբ,Երևանի անցնում Գեղարքունիքի, Կոտայքի մարզերով,  քաղաքով, Արարատի մարզով ու թափվում Արաքսը։

Վերին հոսանքում մոտ 20 կմ հոսում է դեպի արևմուտք՝ այդ ընթացքում առաջացնելով գալարներ, միջին հոսանքում անցնում է նեղ ու խոր (120-150 մ) կիրճով, ստորին հոսանքում ուղղվում է դեպի հարավ-արևելք, դուրս գալիս Արարատյան դաշտ, դառնում հանդարտահոս ու ծովի մակարդակից 820 մ բարձրության վրա լցվում Արաքսը։

Գետի ընդհանուր անկումը կազմում է 1100 մ։ Բնական պայմաններում Հրազդանի սնումը 62,5%-ով ստորերկրյա է, հորդացումը՝ գարնանային, վարարումները՝ ամռանն ու աշնանը։ Ջրի տարեկան միջին ծախսը 22,6 մ³/վրկ է, առավելագույնը՝ 138 մ³/վրկ, նվազագույնը՝ 9 մ³/վրկ, տարեկան հոսքը 712 միլիոն մ³։

Հրազդանի վրա կառուցվել են Սևանի, Հրազդանի, Արգել, Արզնիի,Քանաքեեռի , Երևանի ՀԷԿ-երը, մի շարք ջրանցքներ, Երևանյան լիճը:

Գետի անվանումն առաջին անգամ հանդիպում է հին հայկական հեղինակների՝ մասնավորապես Սեբեոսի (Հուրազդան տեսքով) և Մովսես Խորենացու մոտ (ավելի հին, Հրազդան)2,3։

Այլ անվանումներ Բջնիի ջուրԲջնիջուրԲջնո գետ, Բջնու ջուր, Զանգա, Զանգագետ, Զանգի, Զենգի, Զենկի, Զենկիչայ, Իլդարու, Իլդարուն, Իլդարունի, Իլդարունիա, Իլտարունի

Փակագծեր պարունակող արտահայտություններ

Դասարանական և տնային առաջադրանքներ

Հաշվի՛ր արտահայտության արժեքը

5 (532-483)

                        
    532                
     483                
     049                
    x  5                
     245                
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        

60 (4000-2627)+748

                        
  4000                 
   2627                 
  x1373                 
     60                 
 + 0000                 
  8238                  
  82380                 
 + 748                 
  83128                 
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        

62 (4880:80-244:4)

                       
   488080     2444     
    480 61     24 61    
    0080        04      
      80         4      
      0        0      
   6161=0 x62          
            0          
            62          
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        

4242-(3415-1280)

                       
  3415      4242      
  1280       2135      
  2135      2107      
                      
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        
                        

324216-(43015-1200):5

                        
   43015     418155   
    1200     40   8363
   41815      18      
                15      
                31     
                 30     
                  15    
                  15    
                   0    
  324216               
     8363               
   215853               
                        
                        
                        
                        
                        

215432-55 (42240:60-704)

                        
  4224060     740     
   42   740     704     
    024         036     
     24                 
      0                 
                        
                        
                        
                        
 x 55       215432     
   36          1980     
+ 330        213452     
 165                    
 1980                   
                        
                        
                        

Բարև, ձմեռ

Ձմեռն եկավ: Ձմեռը շատ գեղեցիկ է , ձյունից մարդիկ բան չեն հասկանում,որովհետև ձյունը մեկ գալիս է,մեկ չի գալիս: Բայց մեկ անգամ անդադար սկսեց գալ և անքան ուժեղ էր,որ մարդիկ չէին կարողանում դուռը բացել: Մարդիկ դժգոհում էին : Ձմեռը տեսավ ,որ մարդիկ դժգոհում են,հեռացավ: Շատ շոգ էր , ձմեռը նրանցից նեղացել էր : Մարդիկ մի քանի օր ուրախ էին: Բայց քիչ-քիչ սկսում էին տխրել, նրանք որոշեցին ձմռանից ներողություն խնդրել: Ձմեռը նրանց ներեց ու առաջվա նման մեկ գալիս է, մեկ չի գալիս,իսկ մարդիկ միշտ գոհ են,էլ չեն դժգոհում: