Artsakh

We Are Our Mountains” (Armenian: Մենք ենք, մեր լեռները, Menk’ enk’ mer lernerə) is a large monument north of Stepanakert, the capital city of de facto independent and unrecognized Artsakh, but de jure part of Azerbaijan. The sculpture, completed in 1967 by Sargis Baghdasaryan, is widely regarded as a symbol of the Armenian heritage of the region. The monument is made from volcanic tufa and depicts an oldman and woman hewn from rock, representing the mountain people of Karabakh. It is also known as “tatik-papik” (տատիկ-պապիկ) in Armenian, which translates as “Grandmother and Grandfather“. The sculpture is prominent in Artsakh’s coat of arms.[1]

Ապարներ և ոքտքկար հանածոներ

Երկրագնդի արտաքին պինդ շերտը, որի վրա մենք ապրում ենք, կազմված է զանազան նյութերից՝ ավազից, կավից, խճից, քարից և այլն: Այդ բոլորը ապարներ են: Կավիճը, որով մենք գրում ենք կամ նկարում, նույնպես ապար է: Ապարներ են նաև մեզ ծանոթ բազալտը և տուֆը, որոնք օգտագործում են տարբեր շենքեր կառուցելու համար: Երկրի ընդերքում թաքնված են բազմատեսակ  ապարներ ու հանքային նյութեր, որ մարդիկ  օգտագործում են տարբեր կարիքների համար: Ապարների այն տեսակները, որոնք մարդն օգտագործում է զանա­զան նպատակներով, կոչվում են օգտակար հանածոներ: Օգտա­կար հանածոները լինում են մետաղային, վառելիքային, շինարարա­կան:
Մետաղային օգտակար հանածոները ձուլում  են և ստանում են տարբեր մետաղներ: Այդ հանածոներից է երկաթի հանքաքարը: Դրանից ձուլում են թուջ (չուգուն) և պողպատ, որոնցից էլ պատրաստում են խողովակ, ավտոմեքենա, տրակտոր, նավ, հաստոց և այլն:
Մետաղներ են նաև պղինձը, ալյումինը, ոսկին, արծաթը, որոնք տարբեր գույնի են:
Ոսկին և արծաթը թանկարժեք մետաղներ են:
Վառելիքային հանածոներից են նավթը, քարածուխը, այրվող գազը, տորֆը: Սրանք այն օգտակար հանածոներն են, որոնցից ջերմություն և էլեկտրաէներգիա են ստանում: Առանց վառելիքի չեն կարող աշխատել ավտո­մեքենաները, տրակտորները, ինքնաթիռները: Վառելիքից ստացված էլեկտրաէներգիայի շնորհիվ աշխատում են գործարաններն ու ֆաբրիկաները:  Վառելիքով ձմռանը տաքացվում են մեր բնակարանները:
Շինանյութերը մարդու կողմից շինարարության մեջ օգտագործվող ապարներն են: Դրանցից են տուֆը, բազալտը, գրանիտը, մարմարը, ավազը, խիճը:
Տուֆը 
թեթև և շատ դիմացկուն շինանյութ է: Այն լինում է տարբեր գույնի: Տուֆից կառուցվում են բնակելի շենքեր: Տուֆը Հայաստանում ամենաշատ օգտագործվող շինաքարն է:Պետք է միշտ հիշել, որ օգտակար հանածոների պաշարները բնության մեջ անսպառ չեն, և անհրաժեշտ է խնայողաբար օգտագործել դրանք:
Հայաստանում հանդիպող օգտակար հանածոներից են պղինձը, ոսկին, երկաթը, քարաղը, տուֆը, բազալտը, մարմարը, փիրուզը, օբսիդիանը և այլն:

Առաջադրանք
Խմբավորի՛ր  օգտակար հանածոները.
պղինձ, կավ, մարմար, ոսկի, նավթ, ավազ, ալմաստ, կրաքար, զմրուխտ, քարածուխ, արծաթ, տուֆ,  բնական գազ, փիրուզ, երկաթ, բազալտ, այլումին, օպալ

շինանյութ                 վառելիք                մետաղ     թանկարժեք քար

պղինձ նավթ ոսկի փիրուզ

կավ քարածուխ արծաթ մարմար

ավազ բնական գազ երկաթ ալմաստ

կրաքար ալյումին զմրուխտ

տուֆ փիրուզ

բազալտ օպալ

Առաջադրանքները տեղադրի՛ր բլոգումդ և աշխատի՛ր

Առաջադրանքները տեղադրի՛ր բլոգումդ և աշխատի՛ր:1.Կետերի փոխարեն գրի՛ր է կամ ե: Կարդում  եմ,  երգում  էս,    ամենաեժան,  խաղացել են,  էկրանխաղացել  էնք,  եջմիածին,  մանրե, ամենաերկար, տասներկու, վայրփեջք,  տեսել  էք:
2. Կետերի փոխարեն գրի՛ր  օ  կամ ո: Ոսկեզօծվել,   օվքեր,   որդի,  օդաչու,   տնօրեն,  այսօր,  արջաորս,  օվ,  մեղմօրոր,   քնքշորեն,  անոգնական:
3. Ոսկեզօծվել, մեղմօրոր, քնքշորեն, վայրէջք, օգտակար, անէանալ (չքվել, անհետանալ) բառերով  փոքրիկ պատմությո՛ւն հորինիր: Ոսկեզօծվել է ամեն ինչ և տերևները և ծառները , քնքշորեն թափվում են տերևները չորացած, վայրէջք են կատարում դեպի նե

Քառակուսի։ Քառակուսու պարագծի և մակերեսի հաշվումը

Դասարանական առաջադրանքներ

1․ Հաշվի՛ր 12սմ կողմով քառակուսու պարագիծը։ 12×4=48

2․ Հաշվի՛ր 3դմ կողմով քառակուսու մակերեսը։  3×3=9

3․ Քառակուսու երեք կողմերի գումարը 36սմ է։ Որքա՞ն է այդ քառակուսու մակերեսը։ 36:3=12  12×12=144

4․ Քառակուսու պարագիծը 36 սմ։ Որքա՞ն է այդ քառակուսու մակերեսը։ 36:4=9     9×9=81

5․ Հաշվի՛ր քառակուսու պարագիծը, եթե հայտնի է, որ նրա մակերեսը 25սմ2 է։ 5×5=25     5×4=20

6․ Քառակուսու պարագիծը 100դմ է։ Որքա՞ն է այդ քառակուսու մակերեսը։ 100:4=25   25×25=625

Տնային առաջադրանք

1․ Հաշվի՛ր 21սմ կողմով քառակուսու պարագիծը։ 4×21=84

2․ Հաշվի՛ր 8դմ կողմով քառակուսու մակերեսը։ 8×8=64

3․Քառակուսու երեք կողմերի գումարը 42սմ է։ Որքա՞ն է այդ քառակուսու մակերեսը։ 14×14=196

4․ Քառակուսու պարագիծը 44 սմ։ Որքա՞ն է այդ քառակուսու մակերեսը։ 44:4=11    11×11=121

5․ Հաշվի՛ր քառակուսու պարագիծը, եթե հայտնի է, որ նրա մակերեսը 49սմ2 է։ 7×7=49    7×4=28

Բեկյալ, բեկյալ գծի երկարություն

1 Ինչպիսի բեկյալ է նկարված։

Փակ բեկյալ:

2․ Տարբերակներից որում է պատկերված ինքնահատվող բեկյալ։Պատ՝ պատկեր 2

Պատկեր 1․

Պատկեր 2․

Պատկեր 3․

3 Գտնել ABCDE բեկյալի երկարությունը, եթե AB=11սմ, BC=5 սմ, CD=8 սմ, DE=14 սմ:

11+5+8+14 =38

4.  Գտնել ABCD բեկյալի երկարությունը՝ արտահայտված սանտիմետրով։ Եթե AB=20դմ, BC=50 դմ, CD =80դմ

20+50+80=150դմ = 1500սմ

5.Արփին ճաշի համար աղցան պատրաստեց: Մեկ բաժին աղցանի համար պետք է 3 լոլիկ, 2 վարունգ, 1 պղպեղ: Քանի՞ լոլիկ, վարունգ և պղպեղ օգտագործեց Արփին 8 բաժին աղցան պատրաստելու համար:

 Լուծում՝  8×3=24     8×2=16    8×1=8                   Պատ՝24լոլիկ,  16վարունգ, 8պղպեղ: 

6 Տարբեր թվանշաններով գրվող ամենափոքր քառանիշ թվի հարյուրավորների կարգում ի՞նչ թվանշան է գրված: 1023 Պատ՝0:

7․ Օգտագործելով թվաբանական գործողության նշանները՝ հինգ մեկերի միջոցով ստացեք 100: Լուծում՝ 111-11=100 

Տնային առաջադրանքներ

1Ինչպիսի բեկյալ է նկարված։

Բաց բեկյալ:

2 Գտնել ABCDE բեկյալի երկարությունը, եթե AB=14սմ, BC=4սմ, CD=9 սմ, DE=16սմ:

14+4+9+16=43

3 Գտնել ABCD բեկյալի երկարությունը՝ արտահայտված միլիմետրով։ Եթե AB=5սմ, BC=7սմ, CD =9սմ։

5+7+9=21սմ =210մմ

Ghazanchetsots

Church of the Holy Saviour (Ghazanchetsots) is the most beautiful architectural building of Shoushi. Cathedral is built of white limestone in 1888 in the town square. It is one of the most favourite places of worship in Artsakh.

Built between 1868 and 1887, the cathedral was consecrated in 1888. It was damaged during the March 1920 massacre of Armenians of the city by Azerbaijanis and experienced a decades-long decline, well into the Soviet period. During the Nagorno-Karabakh War Azerbaijan used the cathedral as an armory to store hundreds of missiles. Subsequently, during the 2020 Nagorno-Karabakh conflict, It was damaged by Azerbaijani shelling, on 8 October 2020. On 14 November, it was vandalised by Azerbaijani vandals.

The cathedral was extensively restored in the aftermath of the War and reconsecrated in 1998. A landmark of Shusha and Karabakh and a listed cultural and historical monument of the unrecognised Artsakh Republic, it has become an icon for the Karabakh Armenian cause. Standing 35 metres (115 ft) high, Ghazanchetsots is one of the largest Armenian churches in the world.