Դասարանական առաջադրանքներ

1․ Գտե՛ք 12 և 16 թվերի այն բոլոր ընդհանուր բազմապատիկները, որոնք փոքր են 150-ից։  

12- 12, 24, 36, 48, 60, 72, 84, 96, 108, 102, 132, 144

16-16, 32, 48, 65, 71, 87, 115, 131, 147

16-12=48

2․ Գտե՛ք 14 և 16 թվերի այն բոլոր ընդհանուր բազմապատիկները, որոնք փոքր են 130-ից։

14-14,28, 42, 56, 70, 84, 98, 112, 116, 130

16-16, 32, 48, 65, 71, 87, 115

3․ Գտե՛ք տրված թվերի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը

18և32 = 288

24 և 6 = 48

75 և 15 = 150

16 և 36 =

27 և 12 =

36 և 64 =

4․ Գտե՛ք այն երկու թվերը, որոնց ամենափոքր ընհանուր բազմապատիկը նրանց արտադրյալն է․

4, 7, 14

33, 11, 9

12, 15, 25

5․Առնվազն քանի՞ մետր պաստառ պիտի լինի մեկ գլանափաթեթում, որպեսզի հնարավոր լինի այն առանց մնացորդի օգտագործել և՛ 3մ, և՛ 4մ բարձրությամբ պատեր պաստառապատելու համար։

6․ Ունենք 8սմ2մմ և 5սմ 1մմ կողմերով ուղղանկյուն և 6սմ7մմ կողմով քառակուսի։ Ուղղանկյա՞ն պարագիծն է ավելի մեծ, թե՞ քառակուսունը։

Տնային առաջադրանքներ

1․ Գտե՛ք 30 և 50 թվերի այն բոլոր ընդհանուր բազմապատիկները, որոնք փոքր են 500-ից։

30 – 60, 90, 120, 150, 180, 210, 240, 270, 300, 330, 360, 390, 420, 450, 480

50 – 100, 150, 200, 250, 300, 350, 400, 450, 500

30-50=150

2․ Գտե՛ք 23 և 17 թվերի այն բոլոր ընդհանուր բազմապատիկները, որոնք փոքր են 170-ից։

17 -24, 31, 45, 59, 73, 80, 94, 108, 122, 136, 150, 164

23 – 46, 69, 82, 105, 128, 141, 164

17-23=164

3․ Գտե՛ք տրված թվերի ամենափոքր ընդհանուր բազմապատիկը։

70 և 90 = 630

132 և 77 =

45 և 81

200 և 125

65 և 39

1 և 100

4․ Գտե՛ք այն երկու թվերը, որոնց ամենափոքր ընհանուր բազմապատիկը նրանց արտադրյալն է․

17, 10, 34

12, 26, 55

20, 39, 42

5․ Լոգասենյակի պատը, որն ունի քառակուսու ձև, երեսպատված է ուղղանկյունաձև հախճասալիկներով, որոնցից ամեն մեկի երկարությունը 30սմ է, իսկ լայնությունը՝27սմ։ Ամենաքիչը ի՞նչ երկարություն կարող է ունենալ լոգասենյակի պատը։ 60

6․ Երկուլիտրանոց և երեքլիտրանոց անոթներով տեղափոխում են 80լ արևածաղկի ձեթ։ Երկուլիտրանոց անոթները նույնքան են, որքան երեքլիտրանոցները։ Ընդամենը քանի՞ անոթ է օգտագործված։  55

Սեփական և ընկերների խոսքում գործածվող օտար, ժարգոնային, առօրյա-խոսակցական բառերի բառարան։ Ուշադրություն դարձրո՛ւ քո, ընկերներիդ, հարազատներիդ բանավոր խոսքին, դո՛ւրս գրիր ոչ գրական բառերը (օտար, ժարգոնային, առօրյա-խոսակցական), գրի՛ր դրանց գրական(ճիշտ) տարբերակները և կազմի՛ր էլեկտրոնային բառարան(կարող ես օգտվել «Օտար բառերի բառարան«-ից, այլ բառարաներից )։

Խրուստալ-Բյուրեղապակի

խրոնոսկոպ-ժամանակադիտակ

կաբել-ստորոերկրյա և ստորոջրյա կապ։

զանավիսկա-վարագույր

գեշ-տգեղ

սիրուն-գեղեցիկ

վոնց ես-ինչպես ես

գազել-բեռնատար

կոնպ-համակարգիչ

տելեվիզոր-հեռուստացույց

տեխնիկա-վարպետություն

գարձիրոփ-պահարան

կուռտկա- բաջկոն

սունկա-պայուսակ

ավտո-մեքենա

պապիռոզ-ծխախոտ

Թույն – աննախադեպ

Մերսի – շնորհակալություն

Օքեյ – լավ

Կանկռետնի – կոնկրետ, հակիրճ

Ազիզ – սիրելիս

Վալնավատ – անհանգստություն

Ուբեդիտ – համոզել

Գլխին քաշել – մեկ շնչով խմել

Ջոգել – հասկանալ

Կուռսի լինել – տեղյակ լինել

Սասիսկի — սասինսկի, սասընսկի

Պադակոննիկ – պադագոլնիկ

Տրոլեյբուս – տռելեբուս

Տրամվայ – տռամվա

կոնյակ – կանյակ

Սալֆետկա – անձեռոցիկ

Նամյոկ – ակնարկ

Պեսոկ – շաքարավազ

Քսիվ – գրություն

Մենթ – ոստիկան

Խոխմա – ծիծաղելի

կեպկա – գլխարկ

Կայֆ, դզեց — Ինչ որ մի բան, երբ որ շատ ես ուզում և դա լինում է։

Թույն – աննախադեպ

Պսիխ- հոգեկան

Մուկ տշել, դիվան քշել – պարապության մատնվել

Սաղ – ամբողջ

Վալնավատ – անհանգստություն

Գլխին քաշել – մեկ շնչով խմել

պոպոք – ընկույզ

Պադագոլնիկ – պատուհանագոգ

• Բիձեն-պապիկը
• տվավ-տվեց
• Համմե՜-ինչ
• էս-այս
•  Ընդուր-դրա
• Մին էլ-կել էլ
• գելի-գայլի
• էսպես-այսպես
• էնպես-այնպես
• էդ-այդ
• ետը-հետո
• ուշունց-հուշում
• ախպեր-եղբայր
• քաղաքը-քաղաք
• գարունքը-գարունը
• բաց էլավ-բացվեց

մամա-մայրիկ

պապա-հայրիկ

տրանսպրտ-գազել

զիբիլ – աղբ

պամիդոր – լոլիկ

Հ․ Թումանյանը ծնվել է 1869- ը թ․ ։ Լոռի մարզի Դսեղ գյուղում։ Իր հայրիկը եղել է քահանա։ Նա գնացել է դպրոց տիրացու Սահակի մոտ։ Տիրացու սահակը շատ խիստ մարդ էր։ Տաս տարելանում նա տեղափոխվել է Ջալալօղլի որտեղ կար մեծ և օրինակելի ուսումնարան։ Որտեղից էլ տեղափոխվել է Թիֆլիս քաղաք , այնտեղ գրել է իր առաջի բանաստեղծյությունը։

Հոգո՛ւս հատոր,
Սըրտի՛ս կըտոր
Դասիս համար
Դու մի՛ հոգար.
Թե կա՛ն դասեր,
Կա՛ նաև սեր,
Եվ ի՜նչ զարմանք,
Ի՛մ աղավնյակ,
Որ կենդանի
Մի պատանի
Սերը սըրտում՝
Դաս է սերտում։

Իսկ իր եկրորդ բանաստեղծությունը եղել է շունն ու կատուն։

1. Կարդա՛ Հ.Թումանյանի  Ինքնակենսագրությունը:
2. Դուրս գրիր անծանոթ բառերը, բառարանի օգնությամբ բացատրիր:
   1. Ածել-Ձու դնել՝ բերել:
   2. չոնգուրն-Արևելյան երաժշտական գործիք:
   3. ճախարակ-Մանելու հասարակ գործիք, որ շարժման մեջ է դրվում ձեռքով կամ ոտքով:
3. Բլոգումդ պատմի’ր, թե ինչ իմացար Թումանյանի մասին՝ կարդալով  ինքնակենսագրությունը:

1. Ստեղծագործության ո՞ր մասն ամենից շատ հավանեցիր(բանավոր):
2. Կրկնի՛ր  Հ. Թումանյանի  «Իմ երգը»  բանաստեղծությունը:

• (15,18)=3

15 – 1, 3, 5, 15

18 – 1, 2, 3, 6, 9, 18

• (24,12)=6

24 – 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24

12 – 1, 2, 3, 4, 6, 12

• (180,6)=6

108 – 1, 2, 3, 4, 6, 9, 12, 18, 27, 36, 54, 108

6 – 1, 2, 3, 6

• (12,18)=6

12 – 1, 2, 3, 4, 6, 12

18 – 1, 2, 3, 6, 9, 18

• (15,35)=5

12 – 1, 2, 3, 4, 6, 12

18 – 1, 2, 3, 6, 9, 18

• (23, 46)=23

23 – 1, 23

46 – 1, 2, 23, 46

• (102, 60)=6

102 – 1, 2, 3, 6, 17, 34, 51, 102

60 – 1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20, 30, 60

• (11, 121)=11

11 – 1, 11

121 – 1, 11, 121

• (16, 39)=1

16 – 1, 2, 4, 8, 16

39 – 1, 3, 13, 39

• (28, 56)=28

28 – 1, 2, 4, 7, 14, 28

56 – 1, 2, 4, 7, 8, 14, 28, 56

• (34, 48)=2

34 – 1, 2, 17, 34

48 – 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 16, 24, 48

• (30, 74)=2

30 – 1, 2, 3, 5, 6, 10, 15, 30

74 – 1, 2, 37, 74

• (98, 46)=2

98 – 1, 2, 7, 14, 49, 98

46 – 1, 2, 23, 46

Համաշխարհային օվկիանոսում ջուրը գտնվում է մշտական շարժման մեջ: Դրա տեսակներից են ալիքավորումը և ցունամին:

Ալիքավորումն առաջանում է հիմնականում քամիների ներգործու­թյամբ: Ալիքավորման դեպքում ջուրը միայն տատանողական շարժում է կատարում: Առաջացած տատանումներն ալիքի տեսքով հասնում են մինչև ցամաք, հարվածում ափին և փշրվում:Ալիքավորման տարատեսակ է ցունամին, որն առաջանում է օվկիա­նոսի հատակում տեղի ունեցած ուժեղ երկրաշարժից: Ցունամին շատ հա­ճախ ավերում է ափամերձ բնակավայրերը՝ պատճառելով նյութական վնասներ և մարդկային զոհեր:

Օվկիանոսում ջրի ուղղաձիգ շարժման պատճառներից է նաև Ա­րեգակի և Լուսնի ձգողական ուժը, որի շնորհիվ առաջանում է մակընթացության և տեղատվության երևույթը Երկրի վրա:

Օվկիանոսում ջրի մակարդակի բարձրացումը կոչվում է մակընթա­ցություն, իսկ իջեցումը՝ տեղատ­վություն: Օրվա ընթացքում դիտվում է երկու մակընթացություն և երկու տեղատվություն, որոնք իրար հաջորդում են 6 ժամը մեկ:
Համաշխարհային օվկիանոսում ջրի հորիզոնական շարժումն արտա­հայտվում է օվկիանոսային հոսանքների ձևով, որոնք կարծես թե վիթխա­րի գետեր լինեն օվկիանոսում:
Օվկիանոսային հոսանքների առաջացման հիմնական պատճառը մշտապես նույն ուղղությամբ փչող քամիներն են:
Համաշխարհային օվկիանոսում հոսանքներն առաջացնում են վիթ­խարի շրջապտույտ. հասարակածային շրջաններից տաքացած ջուրը տե­ղափոխում են մերձբևեռային շրջաններ, որտեղ, սառելով, ծանրանում, իջ­նում է օվկիանոսի խորքերը և հատակով նորից վերադառնում հասարա­կածային շրջաններ:

Օվկիանոսային հոսանքները լինում են տաք և սառը: Տաք են կոչվում այն հոսանքները, որոնց ջերմաստիճանը բարձր է հարևան ջրերից: Քար­տեզներում տաք հոսանքները պատկերվում են կարմիր, իսկ սա­ռը՝ կապույտ գույնով։

Առավել հայտնի տաք հոսանքներից են Գոլֆստրիմը՝ Ատլանտյան օվկիանոսում, Հյուսիսպասսատայինը և Հարավպասսատայինը՝   Խաղաղ, Հնդկական և Ատլանտյան օվկիանոսներում  և այլն:

Սառը հոսանքներից են Լաբրադորյանը՝ Ատլանտյան օվկիանոսում, Կալիֆոռնիականը՝ Խաղաղ օվկիանոսում:

Օվկիանոսային հոսանքների դերը կլիմայի ձևավորման  գործում: Օվկիանոսային հոսանքների դերը մեծ է երկրագնդի կլիմաների ձևավորման գործում: Հասարակածային շրջաններից դեպի մերձբևեռային շրջան­ներ շարժվելով՝ տաք հոսանքներն իրենց հետ մեծ քանակությամբ ջեր­մություն են տեղափոխում՝ մեղմելով այդ շրջանների ցուրտը:

Տաք հոսանքների վրա ձևավորված ջրային գոլորշիները, տեղափոխ­վելով ցամաք, իրենց հետ բերում են ջերմություն ու խոնավություն:

Սառը հոսանքների վրա ջրի ջերմաստիճանը ցածր է, օդը համեմա­տաբար չոր է, տեղափոխվելով ցամաք՝ տեղումներ չի առաջացնում, և գոյանում են անապատներ:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Համաշխարհային օվկիանոսում ջրի շարժման ի՞նչ տեսակներ գի­տեք։ Ցունամի
2. Ի՞նչ են մակընթացությունը և տեղատվությունը:Օվկիանոսում ջրի մակարդակի բարձրացումը կոչվում է մակընթա­ցություն։
3. Ի՞նչ է օվկիանոսային հոսանքը: Օվկիանոսային հոսանքները լինում են տաք և սառը: Տաք են կոչվում այն հոսանքները, որոնց ջերմաստիճանը բարձր է հարևան ջրերից:
4. Օվկիանոսային հոսանքի ի՞նչ տեսակներ գիտեք: Բերեք օրինակներ: Լաբլադորյան , Սառը, տաք
5. Օվկիանոսային հոսանքներն ի՞նչ ազդեցություն ունեն կլիմայի ձևավորման վրա:
   1. Օվկիանոսային հոսանքների դերը կլիմայի ձևավորման  գործում:

Լոռին մ.թ.ա. 2200-1600 թվականներին գոյություն ունեցած միջին բրոնզեդարյան Թռեղք-վանաձորյան մշակույթի օրրաններից է։ Թռեղքյան դամբարանները, ըստ ակադեմիկոս Պիոտրովսկու, «բերեց մեզ հնագույն մշակույթի պատկերը` իր ինքնատիպությամբ և աննախադեպ բարբարոսական շքեղությամբ»։ Թռեղքյան մշակույթի գոյության վերաբերյալ տեղեկությունները հաստատվել են դամբարանաբլուրներում եղած հուղարկավորությունների սրահների գտածոների միջոցով։ 1931 թվականին խորհրդային կարգերի օրոք կատարված պեղումները վկայում են, որ ժամանակակից Լոռու մարզը, ամենայն հավանականությամբ, բնակեցված է եղել դեռևս մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի 1-ին կեսին։

Ըստ Կիրիլ Թումանովի՝ օգտվելով Հայաստանում տիրող խառնակ իրավիճակից և պետականության բացակայության փաստից, ժամանակի ընթացքում Հայաստանի հյուսիսային շրջանները՝ այդ թվում և Գուգարքը, յուրացվում են հարևան Իբերիայի (Վրաց) թագավորության Փառնավազյան արքաների կողմից։ Տաշիրի և Աշոցքի ձեռքբերումից հետո Փառնավազյանները ձեռնամուխ են լինում Վիրքի գերագահության ներքո նոր վարչատարածքային միավորի ձևավորման՝ ի դեմս Սամշվիլդեի էրիսթավության, որի կազմի մեջ էլ ներառվում են հյուսիսային հայկական տարածքները։ Սելևկյանների տերության թուլացման արդյունքում մ․թ․ա․ 189 թվականին Արտաշեսյանների արքայատոհմը վերականգնում է Մեծ Հայքի թագավորությունը, իսկ հիմնադիր-արքա Արտաշես Ա Բարեպաշտի միավորիչ գործունեության արդյունքում Գուգարքն ու Կղարջքը վերադարձվում են Հայաստանին։ 1-ին դարի սկզբին Արտաշեսյանների թագավորությունն անկում է ապրում։ Օգտվելով կենտրոնական իշխանության բացակայությունիվ՝ Իբերիան վերստին իր վերահսկողությունը հյուսիսային Հայաստանի նկատմամբ, սակայն այդ իրավիճակը երկար չի շարունակվում, քանի որ նույն դարավերջին՝ 66 թվականին, Արշակունիների տոհմը վերականգնում է Մեծ Հայքի անկախությունն ու վրացիների կողմից զբաղեցված հայկական տարածքները։

387 թվականի Հայաստանի առաջին բաժանումից հետո Լոռին կարճ ժամանակահատվածով անցնում է Իբերիային, սակայն կարճ ժամանակ անց Արշակունիները վերադարձնում են այն, և Լոռին շարունակում է մնալ հայոց պետականության կազմում մինչև Մեծ Հայքի Արշակունյաց թագավորության անկումը։ Պատմիչներ Ղազար Փարպեցին և Եղիշեն նշում են, որ Տաշիրի իշխանները 450-451 թվականներին մասնակցում են Սասանյանների դեմ ապստամբությանը։ Հայտնի է, որ այս շրջանում Գուգարքի բդեշխ Վազգենը, որը հետագայում կրոնափոխ է լինում և դավաճանում հայրենիքը, ամուսնացած է եղել ապստամբական շարժման առաջնորդ Վարդան Մամիկոնյանի ստեր՝ Շուշանիկի հետ։

5-րդ դարում Տաշիրը դառնում է առանձին իշխանություն, իսկ 7-րդ դարում՝ վերադառնում բդեշխության կարգավիճակին։ 9-րդ դարում Տաշիրին տիրում է Աշոտ Ա Կյուրոպաղատի որդի Գուարամ Մամփալին։ Հայտնի է, որ վերջիններս նախկինում չեն եղել այս տարածքների տերերը։ 876 թվականին Գուարամը Գուգարաց հողերը և Աշոցքը հանձնում է իր փեսա Աշոտին՝ Հայաստանի ապագա արքային։

Դասարանական առաջադրանքներ

1․ Գտե՛ք հետևյալ թվերի բոլոր ընդհանուր բաժանարարները․

18 և24 – 1 , 2 , 3 , 6

18 և 9 – 1 , 2 , 3 , 9

15 և 25 – 1 , 5

2․ Գտե՛ք տրված թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը․

4 և 14 – 2

36 և 24 – 12

27 և 45 – 9

3․ Ընտրե՛ք այն երկու թվերը, որոնց ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը 1- է։

5, 15, 9 – 5 , 9

32, 81, 108 – 32 , 81

110, 16, 25 – 25 , 16

4․ Հեռուստամրցույթին մասնակցելու համար հավաքած մեծահասակներից և երեխաներից թիմեր պիտի կազմեն այնպես, որ բոլոր թիմերում լինեն հավասար քանակներով մեծահասակներ և հավասար քանակներով երեխաներ։ Աենաշատը քանի՞ այդպիսի թիմ կարելի է կազմել 24 մեծահասակներից և 30 երեխաներից։ 6

 5․ Ինչի՞ են հավասար ABCD ուղղանկյան պարագիծը ու մակերեսը, եթե շրջանագծերից յուրաքանչյուրի շառավիղը 2 սմ է։ 6 x 4 = 24 A-o=24 4×2=8 A-B=8

6․Մայրը գնեց խնձորներ և բաժանեց երեք երեխաների միջև։ Արսենին տվեց խնձորների կեսը և էլի կես խնձոր, Լիլիթին՝ մնացածի կեսը և էլի կես խնձոր, իսկ Դավիթին՝ մնացածի կեսը և վերջին կես խնձորը։ Յուրաքանչյուր երեխան քանի՞ խնձոր ստացավ ։ Արսեն – 4 Լիլիթ – 2 Դավիթ – 1

Տնային առաջադրանքներ

1․ Գտե՛ք հետևյալ թվերի բոլոր ընդհանուր բաժանարարները․

14 և 58 – 1 , 2

12 և 32 – 1 , 2 , 4

17 և 25 – 1

2․ Գտե՛ք տրված թվերի ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը․

21 և 22 – 1

55 և 33 – 1

64 և 42 – 2

3․ Ընտրե՛ք այն երկու թվերը, որոնց ամենամեծ ընդհանուր բաժանարարը 1- է։

14, 7, 4 – 7 , 4

18, 35, 55 – 18 , 35

35, 49, 55 – 35 , 49

4․ Շքերթին մասնակիցների երկու խմբեր պիտի շարասյուներ կազմեն այնպես, որ շարքերն իրար հավասար լինեն։ Մի խմբում կա 72 հոգի, մյուսում՝ 108։ Քանի՞ հոգի պիտի լինեն մեկ շարքում, եթե շարասյունը հնարավորին չափ լայն պիտի լինի։  108+72=180  180:2= 90 90-72=22

5․ Եռանկյան մի կողմի երկարությունը 7սմ4մմ է, երկրորդինը՝ 6մմ-ով ավելի, երրորդինը՝ առաջինից 6մմ-ով պակաս։ Որքա՞ն է եռանկյան պարագիծը։  7սմ4մմ+6մմ =8սմ   7սմ4մմ-6մմ=6սմ8մմ

6․ Երկու շտեմարաններում պահվում է ընդամենը 50տ780կգ ցորեն, ընդ որում երկրորդում՝ առաջինից 5տ330կգ-ով պակաս։ Քանի՞ կիլոգրամ ցորեն է պահվում շտեմարաններից յուրաքանչյուրում։ 50780-5330=45450    45450:2=22725 (1) 22725   22725+5330=28055 (2) 28055

• Կարդա՛  Հ. Թումանյանի  «Իմ երգը»  բանաստեղծությունը:
• Բանաստեղծության միջից գտի՛ր և դո՛ւրս գրիր  անծեր բառի հոմանիշները:
• Բանաստեղծության միջից գտի՛ր և դո՛ւրս գրիր երկյուղ բառի հոմանիշը:
• երկյուղ-Վախ, սարսափ
• Գրի՛ր
•  հարուստ-աղքատ
• առատ-ծույլ
• ճոխ-քիչ
• բախտավոր-անբախտ
• բարություն-չարություն
•  բառերի հականիշները:
• Գրի՛ր, թե ինչով է հարուստ Թումանյանը: Թումանյանը հարուստ է բարությանբ, շնորքով և սեր ով։
• Փորձի՛ր  բացատրել բանաստեղծության վերնագիրը: Իմ փիլսոփայությունը
• Բաց թողնված տառերը լրացրո՛ւ:Մի անգամ առավոտյան Ջելսոմինոն գնաց իրենց պարտեզն ու տեսավ՝  բոլոր տանձերը հասել  են:  Տանձերը, ախր, միշտ այդպես  են,   ոչ  ոքի  ոչինչ  չեն  ասում, բայց իրենց համար հասնում  են,  և մի գեղեցիկ  օր  էլ  տեսնում  ես, որ  արդեն  հասել  են,  ու  եկել է քաղելու ժամանակը:«Ափսոս, որ սանդուղք  չեմ վերցրել հետս,- մտածեց Ջելսոմինոն: — Արի գնամ, տանից սանդուղք բերեմ ու մի հատ  էլ երկար ձող՝ վերևի ճյուղերից տանձը թափ տալու համար»:Բայց այդ պահին  նրա գլխում մի ուրիշ միտք ծագեց, ավելի ճիշտ՝ մի փոքր քմահաճույք. «Իսկ եթե  օգտվեմ իմ ձայնի՞ց»: